مجموعه مقالات كنگره شيخ ابوالفتوح رازي - جمعي از فضلا و نويسندگان - الصفحة ١٧٢
آرايه هاى ادبى روض الجنان
ابوالفتوح در تفسير خود هيچ گاه بابى را براى آرايه هاى ادبى و صنايع لفظى يا معنايى باز نكرده است؛ به دليل آنكه خود را دچار تكلف و تصنع نمى نمايد و بيشتر گرد سادگى و شيوايى كلام مى گردد و اصولاً در كتب علمى، كه تفاسير نيز از اين دسته اند؛ مجال صنعت سازى و لفاظى نيست و به حقيقت و عمق معانى بيشتر توجه مى شود تا آرايش و تصنع، مگر در تفاسيرى كه بر مشرب عرفا و متصوفه نوشته شوند. در اين گونه تفاسير مجال براى دخالت ذوق و قريحه و آراستن كلام و صنعت سازى مهياتر است؛ مانند بخش سوم تفسير كشف الاسرار ميبدى كه در آن برخى آرايه هاو صنايع را مى توان يافت. ابوالفتوح در تفسير به شكل بسيار محدود و شايد اتفاقى برخى از صنايع و آرايه ها را آورده است؛ مانند برخى سجعها و قرينه سازيها و تضادها. چه بسا بتوان امثال در داستانها را نيز بر اين آرايه ها افزود و حجم آرايه ها به همين موارد محدود مى شود.نمونه هايى از آرايه هاى سجع، جناس و تشبيه را در زير مشاهده مى كنيد:
الف) سجع
ـ «از اين تنگ جاى بر آى و بدين سراى فراخ و فسيح در آى» (٣/٣). بر آى و در آى. ـ «از كوى ملامت به در آى و به سراى سلامت در آى» (٣/٣). توسعا بين ملامت و سلامت. ـ «از ره اسلام به سراى سلام و از حجره ايمان به جاى امان» (٣/٤) اسلام و سلام / ايمان و امان. ـ «چو پاى به خط من در ننهادند، اعنى خط قرآن و سر بر خط من ننهادند، اعنى خط فرمان» (٣/٤). قرآن و فرمان.