١ ـ ٤. ابوالفتوح رازى در مقدمه تفسير خود، به صراحت از انگيزه تأليف روض الجنان و روح الجنان سخن مى گويد. وى خلق اين اثر عظيم و شگفت را پاسخى به درخواست هاى اهل علم و ديانت مى داند. چنان كه خود مى گويد، اگر دوستان و بزرگان از او درخواستِ تفسير نمى كردند، دست به قلم نمى برد. به ويژه آن كه مى گويد چون بيشتر مردم طالب تفسيرى به زبان فارسى بودند، نوشتن كتاب را به زبان فارسى مقدم كردم. گويا وى را دو قصد بوده است: نوشتن تفسيرى به زبان فارسى و عربى. از آنجا كه طالبانِ فارسى بيشتر بودند، روض الجنان را مقدم مى كند. نيز فايده اين تفسير را عام تر مى شمارد. آشكار است كه او به فايده عام تر و طالبانِ بيشتر مى انديشيده است: پس چون جماعتى دوستان و بزرگان از اماثل و اهل علم و تديّن اقتراح كردند كه در اين باب جمعى بايد كردن، چه اصحاب ما را تفسيرى نيست مشتمل بر اين انواع، واجب ديدم اجابت كردن ايشان و وعده دادن به دو تفسير: يكى به پارسى و يكى به تازى؛ جز كه پارسى مقدّم شد بر تازى براى آن كه طالبان اين بيشتر و فايده هر كس بدو عام تر بود. و اين كتاب ـ ان شاء اللّه ـ از ميانه اطناب و اختصار بود، اطنابى كه ممل نباشد و اختصارى كه مخلّ نباشد. [١] چنين برمى آيد كه انگيزه هاى ابوالفتوح در تأليفِ روض الجنان، محصور به امور علمى و دلمشغولى هاى عالمانه نبوده است؛ بلكه در پى آفرينش اثرى بوده كه «طالبان بيشتر» داشته باشد و منفعت آن «عام تر» باشد. اين انگيزه، آشكارا بر زبان، روش و حجم مطالب روض الجنان تأثير گذاشته است. به حتم اگر تنها انگيزه او از تأليف و تفسير، دغدغه هاى علمى يا طبع آزمايى علمى يا نشان دادن توانايى هاى

[١] نحل : آيه ٤٤. نيز ر.ك: بقره (٢): آيه ١٥١ و آل عمران (٣): آيه ١٦٤.[٢] ر.ك: رضا بابايى، قرآن كتاب زندگى، انتشارات هجرت، سال ١٣٧٨.[٣] ص (٣٨): آيه ٢٩.[٤] ر.ك: روض الجنان و روح الجنان، تصحيح ياحقى، ج ١، ص چهل و دو.[٥] ر.ك: روض الجنان و روح الجنان، ص چهل و دو.[٦] ر.ك: الفهرست، ص ٤٥.[٧] رياض العلماء، ج ٢، ص ١٦١.[٨] ر.ك: خبرنامه كنگره، زندگينامه ابوالفتوح، ش ١، ص ١١ ـ ١٠.[٩] دائرة المعارف بزرگ اسلامى، ج ١، ص ١١٣.[١٠] همان، ص ١١٣، ستون دوم.[١١] احمدى احمدى بيرجندى، گزينه روض الجنان، انتشارات آستان قدس رضوى، ص ١٥.[١٢] روض الجنان...، ياحقى، ج ١، ص ٢.