١. ١. تقيّد ابوالفتوح به حفظ اركان دستورى در آيات الهى و پايبندى وى به ترجمه لفظ به لفظ: اين امر موجب آن شده كه جملات فارسى وى از قواعد و هنجارهاى دستور زبان فارسى عدول كند. عبارت زير، كه از چند جمله كوتاه تشكيل شده، بيانگر اين هنجار گريزى است: «چون گفت خداى تو فريشتگان را كه من خواهم كردن در زمين خليفه اى، گفتند: بخواهى كردن در آن جا كسى كه تباهى كند در آن جا و بريزد خونها، و ما پاك مى گوييم تو را به سپاس تو و پاك مى دانيم تو را. گفت: من دانم آنچه شما ندانى» (١/١٩٦). ٢. ١. تكرار برخى اركان جمله به دليل واعظانه بودن تفسير و نثر وى: «و گردانيدن بادها، گاهى شمال، گاهى جنوب؛ گاهى صبا، گاهى دبور، گاهى نكبا، براى آن تعريف فرمود گاهى نسيم باشد، گاهى عقيم باشد، گاهى لواقح باشد؛ گاهى برآرد و گاهى ببرد؛ و گاهى باران آرد، گاهى ببرد؛ و گاهى درخت باردار كند، و گاهى برگ او ببرد؛ گاهى رحمت بود، گاهى عذاب بود» (١/٢٥٠) (نيز تكرار «بهرى» ١/٢٤٩؛ تكرار ضمير «تو» ١/١٤). ٣. ١. در جملات مركّب از جمله پايه و جمله پيرو نيز ويژگيهايى به چشم مى خورد كه به تعدادى از آنها اشاره مى رود: ١. ٣. ١. تكرار جملات شرط و جزاى شرط: «اگر بدهى، شكر كنم و اگر ندهى صبر كنم و رضا دهم، و اگرم بخوانى اجابت كنم و اگرم نخوانى، عبادت كنم و بندگى به جاى آرم» (١/٧١). ٢. ٣. ١. تقديم جمله پايه بر جمله پيرو (در حالت پرسشى): «چيست اينكه به دست مى گردانى؟» (١/٤٣)؛ نيز: «شكر نكرده باشد خداى را، بنده اى كه حمد خداى تعالى نكند» (١/٦٣).