عطا روايت كند ابو هريره كه رسول صلى الله عليه و آله گفت: خداى تعالى را صد جزء رحمت است، نود و نه در خزانه غيب رحمت ذخيره كرد، و يك جزء بر همه اهل دنيا مفرق كرد. هر رحمتى و رأفتى و شفقتى و عطفى كه در جهان هست، از آن يك جزء رحمت است. چون فرداى قيامت باشد، آن جزء پراكنده جمع كند و به آن ضمن كند و جمله صد جزء رحمت بيارد و بر سر گناهكاران امت محمد بدارد؛ تا غايتى كه در خبر است كه: در قيامت خداى تعالى را چندان رحمت باشد كه ابليس طمع در رحمت كند و اگر چه هرگز بدو نرسد. ضحاك گفت: رحمن بأهل السموات، و رحيم بأهل الأرض، گفت: رحمن بأهل السماء حين أسكنهم السموات و طوّقهم الطاعات و قطع المطاعم و اللذات، و رحيم بأهل الارض حين أرسل الرسل و أنزل عليهم الكتاب . عكرمه گفت: رحمن است به يك رحمت، و رحيم است به صد رحمت، از آن خبر كه گفتيم. عبداللّه مبارك گفت: رحمن است؛ چون خواهد بخشد، و رحيم است؛ چون نخواهد كه خشم گيرد. و در خبر است كه: چون بنده دو ركعت نماز بكند و از خداى تعالى حاجتى نخواهد، خداى تعالى گويد: بنده از من مستغنى شده است. ابوبكر وَرّاق گفت: رحمن است به اعطاى نعما و آلا، رحيم است به صرف اذيت و بلا. محمد بن على الترمذى گفت: رحمن است كت [١] برهاند از نيران، و رحيم است كت برساند به خلد و جنان. محاسبى گفت: رحمن است برحمة النفوس، و رحيم است برحمة القلوب.

[١] و معنى هر دو، ذو رحمت باشد. تفسير روح الجنان، ج ١، ص ٣٥.[٢] ظاهراً سقط دارد، حاصل مضمون آنكه رحمن در مبالغه بيش از رحيم و رحيم بيش از راحم است. تفسير روح الجنان، ج ١، ص ٣٥.[٣] يعنى روا داشتيم و در بعضى شهرها نظير اين مستعمل است؛ چنان كه در كرمانشاه و قم گويند داشتيمان رفتيمان. تفسير روح الجنان، ج ١، ص ٣٦.[٤] مريم (١٩): آيه ٦١.[٥] مريم (١٩): آيه ٦٥.[٦] يعنى كه تو را. تفسير روح الجنان، ج ١، ص ٣٧.[٧] تفسير روح الجنان، ج ١، ص ٣٥ ـ ٣٧.