مجموعه مقالات كنگره شيخ ابوالفتوح رازي - جمعي از فضلا و نويسندگان - الصفحة ٣٠٨
نتيجه گيرى
آراى شيخ ابوالفتوح رازى، مؤلف اولين تفسير جامع شيعيان به زبان شيرين فارسى راجع به آيه بسمله را مى توان به صورت زير جمع بندى و نتيجه گيرى نمود: ١. ترجمه اين آيه را به دو صورت آورده است: الف) به نام خداوند بخشنده مهربان، ٨١ مرتبه. ب) به نام خداوند بخشاينده مهربان، ٣١ مرتبه. ٢. براى كلمه «آيه» چهار معنى ذكر كرده است: الف) علامت؛ ب) رساله؛ ج) جماعت؛ د) عجيبه. ٣. بر طبق اخبار و روايات، براى قرائت آيه بسمله ثواب و فضيلت قائل است. ٤. براى تفسير آيات قرآن چهار وجه قائل است و آيه بسمله را جزء آيات محكم معرفى نموده است. ٥. بين تفسير و تأويل آيات قرآن قائل به فرق است و اين گونه تعريف نموده است: الف) «تفسير علم سبب نزول آيه باشد و علم به مراد خداى از آن لفظ تعاطى آن نتوان كردن، الاّ از سماع آثار». ب) «تأويل چون كسى عالم باشد به لغت عرب و علم اصول را متقن باشد، او را بود كه حمل آيه را بر محتملات لغت كند چون قطع نخواهد كردن در اصول و بر احتمال بخصوص و قطع نكند بر مراد خداى، الاّ به دليل». ٦. «بسم اللّه الرحمن الرحيم» يك آيه از هفت آيه فاتحة الكتاب و جزء آيات قرآن مجيد و نيز يك آيه از ديگر سُوَر قرآن است. ٧. بر طبق روايات، جهر به «بسم اللّه الرحمن الرحيم» را در نمازها و مواضع جهر، واجب و در مواضع اخفاتِ قرائت، مستحب دانسته است.