بر اثر سخت گيرى ها و فشارهاى ناروايى كه محمود غزنوى در قلمرو حكومت خود بر شيعيان وارد مى آورد، تشيع در خراسان، اهميت و رواجى را كه در رى داشت، نيافته بود. [١] از سخن او و ديگر مورخان دقيق النظر چنين برمى آيد كه مردم رى ـ بر اثر حكم رانى آل بويه ـ گرايش عميق و گسترده اى به تشيع داشتند و همين امر نويسندگان آن عصر و نسل را وا مى داشت كه آثار خود را بر همين منوال و گرايش بنگارند. براى نمونه ابوالفتوح آيات بسيارى را در شأن على عليه السلام مى شمارد كه اثرى از اين مصداق يابى در تفسير مهمى مانند مجمع البيان و التبيان نيست. [٢] مرحوم كريمان نيز يادآور مى شود كه «از بيست تن رجالِ مجمع البيان، ده، و از بيست تن رجال روض الجنان دوازده تن شيعه اند. از اين مقايسه مختصر نيز مى توان دريافت كه جنبه تشيع در تفسير ابوالفتوح ظهورى بيشتر دارد. [٣]

٢ ـ ٤. گرايش تفسيرى

در تفسير ابوالفتوح با يكى از انواع تفسير اجتهادى مواجه هستيم كه در آن مطالب و موضوعات، بسامد ويژه اى دارند. در اين كتاب عظيم، مباحث فنّى ـ از لغت تا مجادلات كلامى ـ مرزهاى مشخصى دارند كه از آن عبور نمى كنند. حجم موى شكافى هاى روض الجنان، هرگز با تدقيقات كلامى يا لغوى كتاب هايى مانند مجمع البيان برابرى نمى كند؛ اما تفسير ابوالفتوح پاره اى از موضوعات علمى را بيش از ديگران اهميت مى دهد؛ چنان كه گفته اند:

[١] همان.[٢] همان. و ر.ك: روض الجنان، ج ١، ص ٣١٧ و ٢٩١ و ج ٥، ص ٤٦٠. تفسير آيات ١٩٥ سوره بقره (٢) و آيات نخست سوره نبأ (٧٨).[٣] كريمان، همان.