مجموعه مقالات كنگره شيخ ابوالفتوح رازي - جمعي از فضلا و نويسندگان - الصفحة ٢٩٥

و در سبب نزول آيت كه «وَ لا تَجْهَرْ بِصَلاتِكَ وَ لا تُخافِتْ بِها» [١] آورده اند كه: رسول صلى الله عليه و آله به مكه چون نماز كردى، آواز بلند برداشتى به قرائت بسم اللّه الرحمن الرحيم. آن گه مشركان گفتند: رحمن يمامه را مى خواند، يعنى مسيلمه كذّاب. و رسول عليه السلام آواز نرم كرد به اين آيه؛ چنان كه كس نمى شنيد. حق تعالى اين آيه فرستاد: «وَ لا تَجْهَرْ بِصَلاتِكَ» ؛ يعنى جهراً يسمعه المشركون فيستهزئون، «وَ لا تُخافِتْ بِها» إخفاتاً لا يسمعه أصحابك «وَ ابْتَغِ بَيْنَ ذلِكَ سَبِيلاً» . [٢]

تفسير بسمله

يكى از آياتى كه شيخ ابوالفتوح رازى به صورت مبسوط درباره آن به توضيح و تفسير پرداخته است، آيه بسمله است: «اكنون به تفسير آيه ابتدا كنيم: بسم اللّه الرحمن الرحيم، آيتى است ـ چنان كه بيان كرديم ـ و باء تعلق دارد به محذوفى؛ براى آنكه حرف جر را لابد متعلقى بايد، و آن محذوف: يا خبر باشد از او (جل جلاله) يا امر باشد ما را. تقدير خبر چنين باشد كه: أبداُ بسم اللّه ؛ ابتدا مى كنم اين كتاب مجيد را به نام خدا. و امر چنين باشد كه: اِبدَؤوا بسم اللّه ؛ ابتدا كنى كارها را به نام من. و رسول عليه السلاممى گويد: كلّ أمر ذى بال لم يبدء فيه ببسم اللّه فهو أبتر؛ هر كارى كه آن را قدر و منزلى باشد، ابتدا آن كار نه به نام او كنند، آن كار ابتر و بريده باشد. و خداى تعالى ما را در چند جايگاه فرمود كه: ابتدا به اين نام كنيم در قرائت قوله: «إقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ» [٣] ، و در ذبح قوله: «فَكُلُوا مِمّا ذُكِرَ اسْمُ اللّهِ عَلَيْهِ إِنْ كُنْتُمْ بِآياتِهِ مُؤمِنِينَ» [٤] ، و عند أكل هم در خبر آورده اند كه رسول عليه السلام گفت: إذا سمّى اللّه العبد على طعام لم ينل الشيطان منه و إذا لم يسمّه نال منه؛ گفت: چون بنده عند آنكه طعام خواهد خوردن، نام