دامن خود از اين بى آبرويى، به انجام دو كار مبادرت ورزيدند: اولاً، براى توجيه عادى بودن فراموشى قرائت بسمله در آن نماز، احاديثى دروغى توسط ابو هريره و ديگران مبنى بر انتساب برخى اشتباهات بزرگ تر و شديدتر از اين به رسول خدا صلى الله عليه و آلهساخته و در ميان مردم منتشر كردند، تا موضوع را بسيار معمولى و پيش پا افتاده وانمود كرده و به همه آن شايعات پايان و حساسيت و هيجان موقتى مردم مدينه را مهار نمايند. ثانياً، براى ايجاد شبهه در اصل مطلب، جزئيت آيه بسمله در قرآن را زير سؤال برده و در اين باره نيز به جعل اخبارى متناقض و ضد و نقيض در حقانيت آيه بودن يا عدم حقانيت آن دست زده و به ترويج و اشاعه آن پرداختند، تا به حكم اينكه هر چيزى كه مورد اتفاق اين امت نباشد، مردود است، اين اختلاف ساختگى را دستاويز عدم جزئيت آيه مذكور در قرآن قرار داده و روش معاويه را در عدم قرائت آن در نماز كارى معقول و قرين احتياط جلوه دهند». {-٤-}

جهر و اخفات بسمله در نماز

از ديگر مواردى كه شيخ ابوالفتوح رازى بدان پرداخته است، مسئله جهر و اخفات آيه بسمله در نماز است كه چنين گفته است: «اما جهر كردن و آواز برداشتن به بسم اللّه الرحمن الرحيم: بدان كه: مذهب اهل البيت چنان است كه به بسم اللّه الرحمن الرحيم در مواضع جهر قرائت واجب است، و در مواضع اخفاتِ قرائت مستحب است. و مذهب شافعى آن است كه: در جاى جهر، واجب است و در جاى اخفات، مستحب نيست.

[١] مقالات و بررسيها، «آيه بسمله نزول و تداول»، دفتر ٧٣، تابستان ٨٢، ص ٨٤ ـ ٨٥.