مجموعه مقالات كنگره شيخ ابوالفتوح رازي - جمعي از فضلا و نويسندگان - الصفحة ٢٩٠

متقارب به مانند اواخر سجع و قوايف شعر. اما متشاكل بسيار است و بيشتر چنان است؛ چون: يعلمون و يفقهون و يعقلون و يؤمنون و يوقنون ؛ چون: سورة القمر و سورة الشمس. و اما متقارب، چنان كه در سوره ق هست، از مجيد و عجيب و مريج و «أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ» با عالمين و دين و نستعين و ضالين و مستقيم و رحيم ، نه متشاكل است و نه متقارب، بايد تا حكم كنند كه نه از سر آيت است. وجهى ديگر آن است كه: اگر «أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ» آيتى شمرند و ابتدا به «غير» كنند، نكو نباشد در علم نحو؛ براى آنكه در او دو قرائت است. الجرّ على الصفة، و النصب على الاستثناء، و به هر دو قرائت نكو نباشد فصل كردن بين الصفة و الموصوف، و لا بين المستثنى و المستثنى منه». {-١-}

بسمله از آيات قرآنى است

«اما اخبار در اين باب از طريق خاص و عام نه چندانى است كه شرح توان دادن، طرفى گفته شود: ابن بريده روايت كند از پدرش، از رسول صلى الله عليه و آله كه گفت: ألا اخبركم بآية لم تنزل على أحد بعد سليمان غيرى؛ شما را خبر دهم به آيتى كه از پس سليمان پيغمبر بر كس فرو نيامد، مگر بر من؟ گفتم: بلى يا رسول اللّه . گفت: افتتاح قرآن به چه كنى؟ گفتم: به بسم اللّه الرحمن الرحيم. قال: هى هى. گفت: آن، آن است. و اين خبر دليل است بر آنكه اين آيت از الحمد ، و از هر سورتى آيتى است. ابراهيم ابن يزيد گفت: عمرو بن دينار را گفتم: فضل رقاشى مى گويد كه بسم اللّه الرحمن الرحيم، از قرآن نيست. گفت: چه دلير است بر خداى ـ سبحان اللّه ! ـ من از