مجموعه مقالات كنگره شيخ ابوالفتوح رازي - جمعي از فضلا و نويسندگان - الصفحة ٢٣٢
كاربرد اشعار فارسى در تفسير و ارزش ادبى آنها
در ادبيات فارسى قرن چهارم و نيمه اول قرن پنجم، شعراى بزرگ و عاليقدرى در ادب زبان فارسى پيدا شدند و يكى از خصائص بارز اين قرون فزونى شاعران به نام است و همه اينها در بيان مضامين و تلفيق كلام و انديشه هاى تازه و نو به فصاحت و شيوايى دست داشتند و گويندگانى چون: رودكى، فردوسى، عنصرى و فرخى پا به عرصه وجود گذاشتند و پس از ايشان شعراى قرن ششم نيز به نظم اشعار دلكش و شيوا اهتمام ورزيده اند وضع شعر فارسى در قرن ششم رو به جزالت و شيوايى و نُضج و رونق گذاشت؛ اين حال، در تفسير شيخ اشعار فارسى به قدر اشعار عربى مورد استشهاد قرار نگرفته و در برابر بيش از چهار هزار بيت شعر عربى، كه ابوالفتوح در اثناى تفسير آورده، تنها ٥٨ بيت شعر فارسى در تمام مجلّدات تفسير كبير وى مشاهده شده كه شيخ به مناسبت بدانها تمثّل جسته است. علت به كارگيرى اشعار فراوان عربى در تفسير، شايد از آن جهت است كه مؤلف: به رسم عموم مفسّرين و به پيروى از آنها براى بيان، و توجيه وجوه مختلف استعمالات كلام تازى درباره مفردات و تركيبات كلام اللّه مجيد و بيان صور گوناگون از اعراب و نوع آن، و نيز جهت تفسير غريب و ايضاح مشكل و مانند آنها، بوده است و مؤلف، غالب و يا همه آنها را از تفاسير و مؤلّفات پيشينيان اخذ كرده و مورد استناد و استفاده قرار داده است. در ميان مفسّران رسم بوده است كه از جنبه ادبى و نحو و لغت، از آثار عديده دانشمندان اين علوم، مانند: ابوعبيده، كسايى، فرّاء، اخفش، مبرّد، مورّج سدوسى، ابن كيسان، زجّاج، ابن قتيبه، رمّانى، ثعلب و مانند ايشان استفاده مى كردند؛ زيرا آنان تحت عناوين لغات القرآن، معانى القرآن، اعراب القرآن، غريب القرآن و نظاير اين، تحقيقات و تفحّصات دقيق و عميق نموده و تأليفات نفيس و گرانبهايى از خود