مجموعه مقالات كنگره شيخ ابوالفتوح رازي - جمعي از فضلا و نويسندگان - الصفحة ٢٠٤

مهاجران را بيرون كنيم. ابوالفتوح رازى به مناسبت تفسير آيه «لَئِنْ رَجَعْنَا إِلَى الْمَدِينَةِ لَيُخْرِجَنَّ الْأَعَزُّ مِنْهَا الْأَذَلَّ...» [١] ، كه به اين مناسبت نازل شده است، ضمن ياد كرد اين رويداد تاريخى، به كلام عبداللّه بن ابى اشاره مى كند كه به صورت ضرب المثل در آمده است. [٢]

١٥. شمَّرَ عن ساقِه

در قرآن كريم تعبير «يَوْمَ يُكْشَفُ عَنْ سَاقٍ» [٣] كنايه از شدت و سختى آمده است؛ يعنى روزى كه كار بر مجرمان سخت مى شود. ابوالفتوح رازى به مناسبت تفسير اين آيه مى گويد: «اين عبارت باشد از شدت و صعوبت كار و مراد اقبال آخرت است و ادبار دنيا» [٤] . آن گاه به مثل فوق در زبان عرب اشاره مى كند كه براى مواجه شدن با كار سخت و طاقت فرسا به كار مى برند: «عرب مى گويد: فلان شمر عن ساقه اذا وقع فى امر شديد». [٥]

١٦. الشيبُ إحدى المَيْتَتَيْنِ

ابوالفتوح در تفسير «وَمِنْكُمْ مَنْ يُرَدُّ إِلَى أَرْذَلِ الْعُمُرِ» [٦] ، به اين مثل استناد جسته، مى گويد: «حق تعالى او را ارذل العمر خواند، براى آنكه حالت ضعف و عجز و نقصان عقل و تن باشد و پس از آن، مرد، اصلاح نفس اميد ندارد و داند كه آخر عمر است و هر چه روز آيد نقصان، زيادت خواهد بودن. از آنجا گفتند: الشّيب إحدى الميتَتَين؛ پيرى يكى است از دو مرگ. و قال بعضهم: الشَّيبُ إحدَى المَيتَتين تقدَّمَت