مجموعه مقالات كنگره شيخ ابوالفتوح رازي - جمعي از فضلا و نويسندگان - الصفحة ٢٠١

أثره؛ يعنى سخن ناسزا از مردم ناپارسا آيد». {-٣-}

٧. اَعرَضُ مِن الدُّهنا

در لغت، دهنا به معنى فلات و مين پهناور است و اين جمله ضرب المثلى است كه به معنى وسعت و فراخى به كار مى رود. شيخ به مناسبت تفسير آيه ١٣٣ سوره آل عمران: «وَسَارِعُوا إِلَى مَغْفِرَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ وَجَنَّةٍ عَرْضُهَا السَّمَاوَاتُ وَالْأَرْضُ...» اين مثل را آورده و گفته: «بعضى اهل معانى گفتند مراد نه عرض است كه خلاف طول باشد و انما مراد سعت و فراخى و بزرگى است؛ چنان كه عرب گويد: اعرض من الدهنا اى اوسع» [٢] .

٨. اياك اعنى و اسمعى يا جاره

شيخ در تفسير «إِنَّمَا هُوَ إِلَهٌ وَاحِدٌ فَإِيَّاىَ فَارْهَبُون» [٣] مى گويد: «ضمير منصوب متصل براى آن تقديم كرد تا دليل كند كه معنى آن است كه از من بترسى و از جز من نترسى و مثله قوله: «إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ» [٤] ... ومثله قولهم فى المثل: اياك اعنى و اسمعى يا جاره» [٥] .

٩. تفرَّقُوا أيدى سَبأ

در اين مثل آوارگى و پراگندگى بعد از يكپارچگى به پراكندگى قوم سبأ بعد از عذاب سيل، كه «سيل عرم» ناميده شده، تشبيه گرديده است. ابوالفتوح اين مثل را در همين زمينه در تفسير آيه «فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ سَيْلَ الْعَرِمِ...» [٦] نقل مى كند و مى گويد: «پراكندن ايشان در عرب مثل شد تا هر پراكنده اى مستأصل را گفتند: تفرّقوا أيدى سبأ» [٧] .