مجموعه مقالات كنگره شيخ ابوالفتوح رازي - جمعي از فضلا و نويسندگان - الصفحة ١٧

صراحت پيامبر صلى الله عليه و آله مى خواهد كه آيات وحى را براى «مردم» تبيين و تفسير كند: «وَ أَنْزَلْنا إِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنّاسِ ما نُزِّلَ إِلَيْهِمْ وَ لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ» [١] ؛ «و بر تو ذكر را نازل كرديم تا آنچه را كه بر مردم نازل شده است، بيان كنى. باشد كه بينديشند». در اين آيه، سخن از تبيين قرآن براى «مردم» است، نه بردن قرآن و محصور كردن آن در مدارس علمى و خلاصه كردنش در مجادلات تخصصى. [٢] انكار نمى توان كرد كه مطالعات و بررسى هاى فنّى نيز در جاى خود مفيد و لازم اند، اما حصر قرآن و پيام هاى هدايت گرانه اش در محدوده مباحثات و منازعات علمى، خطاى بزرگى است كه قرن ها گريبانِ مسلمانان را گرفته بود و عصر اصلاحاتِ دينى، عصر بازگشت به قرآنِ مردمى است. كتابى كه براى هدايت پارسايان (هدىً للمتقين) نازل شده بود و با كلمه «ناس» پايان يافته است، به تفسيرهاى عام المنفعه نيز روى خوش نشان مى دهد. آيا خلق آثارى مانند المحيط الاعظم، كناره گيرى از اهداف نزول قرآن و نزديك شدن به اغراضِ علمى صرف نيست. به حتم تفسيرهايى كه روى خطاب به مردم دارند، در اين شيوه و منش به قرآن اقتدا كرده اند. بدين رو جامعه گرايى در تفسير، اگر چه از سنتِ تفسيرنويسى، اندكى دور مى افتد، اما بيش از ساير رويكردهاى تفسيرى به بينش و منش قرآنى نزديك مى شود. مى توان گفت اكثر مفسران كلمه «لتبيّن» را در آيه مذكور ديده اند، اما قيد «للنّاس» از نظر دور داشته اند. همه مردم، صاحبان دانش (اولوا الالباب) نيستند؛ اما هيچ كس نيست كه شايسته تدبر در آيات نباشد. تدبر در آيات الهى، فراخوانِ عمومى است؛ اگر چه