امروزه به جاى ضمير دوم از كلماتى مانند كس و چيز استفاده مى كنيم. ابوالفتوح گاهى از دو ضمير مكرر استفاده كرده و گاهى از ضماير شخصى و غير شخصى هر دو در كنار هم بهره گرفته است: ـ «سنگ را جاى قرار نبود؛ خداى تعالى ماهى اى بيافريد و آن آن است كه قسم به او ياد كرد فى قوله: «ن وَ الْقَلَمِ وَ ما يَسْطُرُونَ» [١] » (١/١٥٦). از دو ضمير اشاره يكسان استفاده شده است. آن آن است. ـ «و در اينجا اشارتى است و آن آن است كه چون كارى سخت پيش تو آيد و بارى گران بر دل تو آيد، به اين كلمات التجا كنى» (١٧/١٠). استفاده از دو ضمير اشاره يكسان: آن آن است. ـ «آن به آن است كه چون بخواندند خداى را، يكى كافر شدى» (١٧/٤). استفاده از دو ضمير همسان: آن به آن است. ـ «و ممكن است جمع كردن ميان هر دو قول بر وجهى كه مناقضت زايل بود و آن آن است كه مكه و ما والاها هميشه حرم بود» (٢/١٥٩). استفاده از دو ضمير اشاره يكسان: آن، آن است. ـ «گويد اين آن است كه ما را روزى دادند پيش از اين. آرند به ايشان آن را مانند يكديگر» (١/١٦٨). استفاده از دو ضمير اشاره غير همسان: اين آن است. ـ «سبب اين آن بود كه در بنى اسرائيل كشته اى را يافتند نام او عاميل و ندانستند كه اورا كه كشته است» (٢/٢). استفاده از دو ضمير اشاره غير همسان: اين، آن است. ـ «اين آن راست كه نباشد اهلش حاضران مسجد الحرام و بترس از خداى و بدانيد كه خداى سخت عقوبت است» (٣/٨٥). استفاده از دو ضمير اشاره غير همسان: اين آن است.

[١] قلم (٦٨): آيه ١.