مجموعه مقالات كنگره شيخ ابوالفتوح رازي - جمعي از فضلا و نويسندگان - الصفحة ١١٠
منثور پارسى درى را شامل و از مزاياى دو كتاب اخير الذكر به اعتبار صنايع و تركيبات و لغات عربى بى بهره مى باشد. شيخ هرگز به لفّاظى نپرداخته و حقايق و معانى عالى را فداى لفظ نكرده و با اينكه كار بسيار خطير و دشوارى در پيش داشته و مى بايست در تفسير آيات، آرا و عقايد مخالفان را مستدلاً و منطقاً رد نمايد، با اين وصف، جز از طريق سادگى و بى پيرايگى قدم برنداشته و حقاً و انصافاً حق امرى آن چنان خطير را به خوبى ادا كرده و پايه سخن شيرين پارسى را محفوظ داشته است». [١] «بدون هيچ گونه انديشه اى نثر تفسير كبير شيخ را بايد در رديف ساده ترين و شيواترين آثار منثور قرن ششم محسوب داشت كه از پيرايه هر نوع تكلف و تصنعى عارى است و در نهايت سادگى و زيبايى و رسايى و حسن تأثير و صرف و نحو كامل داراى لغات فارسى لطيفى است كه در قرون بعد همه از ميان رفته است و بسيارى از لغات پارسى به آن معنى كه شيخ آورده و استعمال كرده، در قرون پيش به كار برده نشده است». [٢] «با اين وصف كتاب تفسير شيخ كه در زمره آثار علمى اين زمان است، از پيرايه صنايع و تكلفات عارى است؛ چه در كتب مؤلف معانى و بزرگ و قابل بحث و فحص پيش چشم خود دارد كه از نظر فهم و درك آن معانى جانب سادگى و روانى عبارات را نگاه دارد و معنى را فداى لفظ نكند». [٣] «تفسير ابوالفتوح از كتب علمى قرن ششم است كه به تبعيت و تقليد از نثر قديم در صرف و نحو لغات پارسى و شيوه تركيب و جمله بندى تأليف شده و بعضى تعبيرات و اصطلاحات بعينه همان است كه در كتب دو قرن پنجم و ششم ديده مى شود». [٤]
[١] تحقيق در تفسير ابوالفتوح رازى، ص ٥٩.[٢] همان، ص ٥٩.[٣] همان، ص ٦٠.[٤] همان، ص ٦١.