بارها بسته متوجّه ايشان مى‌شدند، هر آينه، اطاعت ايشان‌[١] بر مردم، آسان‌تر بود و از سركشى، دورتر مى‌بودند[٢] و همه ايمان مى‌آوردند از جهت ترسى كه ايشان را مقهور و مغلوب مى‌كرد يا از جهت رغبتى كه باعث ميل ايشان مى‌شد.

پس نيّت‌ها مشترك مى‌بود؛ يعنى همه كس، قصد عبادت و اطاعت مى‌داشتند يا اطاعت را به قصد قربت و اغراض ديگر با هم مى‌كردند و خالص نمى‌بود. و حسنات، منقسم مى‌شد ميانه مردم يا خالص نبود؛ وليكن خداى- عزَّ و جلَّ- مى‌خواهد كه پيروى خلايقْ مر انبياى او را، و تصديق نمودن ايشانْ مر كتاب او را، و خشوع ايشان در درگاه او، و انقياد اوامر و قبول اطاعت چند باشد مخصوص به‌[٣] او، و شايبه‌اى از چيزهاى ديگر به آنها آميخته نباشد. و هر چند ابتلا و آزمايش، عظيم‌تر است، ثواب و جزاى نيك، جزيل‌تر و بهتر مى‌باشد.

آيا نمى‌بينيد كه خداى تعالى، خلايقِ اوّلين را از زمان آدم- صلوات اللَّه عليه- تا آخرين كه در اين عالم آفريده، امتحان فرموده به سنگى چند كه نفعى و ضررى از ايشان ظاهر نيست و چشمى و گوشى ندارند؟ پس آن سنگ‌ها را كه عبارت از خانه كعبه است، بيت الحرامى قرار داده كه مردم از سفر به سوى آن، از زيارت و تجارت، نفع‌ها يابند، يا آن كه اگر تركِ او كنند، عذاب الهى بر ايشان نازل شود. و آن خانه را در موضعى قرار داده كه سنگش ناهموارترين مواضعِ روى زمين و كلوخش كمتر از اراضىِ حاصلخيز دنياست و عرض زمين هموار آن در ميان كوه‌ها از همه وادى‌ها تنگ‌تر است، در ميان كوهى چند ناهموار و درشت و ريگ‌هاى روان و نرم كه گياه از آن كم رويد، و چشمه‌هاى كم‌آب و قريه‌هاى از يكديگر دور افتاده كه در آن مواضع، حيواناتِ مانند شتر و اسب و گاو و گوسفند، نموّ و ترقّى نكنند.

و بعد از آن كه كعبه را در چنين موضعى قرار داد، امر فرمود آدم عليه السلام و فرزندان او را به آن كه متوجّه آن شوند و مايل به آن باشند. پس مرجع سفرهاى ايشان شد كه در آن سفرها، نفع مى‌باشند و منتهاى انداختن بارهاى ايشان گرديد و دل‌هاى ايشان، مشتاق و آرزومند آن گرديده، از بيابان‌هاى دور و[٤] بى‌آب و علف، و ميان كوه‌هاى عميق و جزاير درياهاى از هم دور افتاده، متوجّه آن مى‌شوند از روى انقياد، و آوازهاى خود [را] در اطراف آن، به تَلْبيه، بلند مى‌كنند و پياده، سعى مى‌نمايند با موهاى پريشان يا پريشان‌حال و گردآلود.

[١]. ج:-« ايشان».