منهج اليقين (شرح نامه امام صادق عليه السلام به شيعيان) - گلستانه، سید علاء الدین - الصفحة ٣٧٠ - نهى از تكبّر

فرمود[١] تا ممتاز كند[٢] جمعى كه از جمله ايشان فروتنى اختيار كنند، از جمعى كه سركشى و تكبّر نمايند. پس خداى تعالى، با آن كه دانا بود به آنچه در دل‌ها پنهان است و آنچه از نظرها غايب و محجوب است، فرمود كه: من، بشرى خلق خواهم كرد از گِل. پس چون خلقت او را تمام كنم و روح در او بدَمَم، شما بيفتيد به سجده او. پس همه ملائكه، سجده كردند، به غير از ابليس كه حميّت، او را عارض شد و به آفرينش خود، بر آدم افتخار كرد و از براى اصل خود بر او تعصّب ورزيد. پس دشمن خداى تعالى، پيشواىِ متعصّبان و پيشواى متكبّران است كه اساس تعصّب را بر زمين گذاشت و در باب اداى تجبّر، با خداى تعالى نزاع كرد و لباس عزّت‌طلبى را پيراهن خود كرد و قناع فروتنى را از سر خود برداشت. و آيا نمى‌بينند كه چگونه خداى تعالى‌[٣]، او را به سبب تكبّرش حقير ساخت و به بلندى‌اى كه در نظر داشت، پستش گردانيد و در دنيا، او را از درگاه خود، رانده و دور ساخت و در آخرت، آتش جهنّم [را] براى او مهيّا كرد؟ و اگر خداى تعالى مى‌خواست كه حضرت آدم را از نورى خلق كند كه روشنى او چشم‌ها را خيره كند و حُسن او عقل‌ها را زيرْدست خود سازد و از بوى خوشى‌[٤] بيافريند كه رايحه او[٥]، دماغ‌ها را فرو گيرد، هر آينه مى‌توانست كرد و اگر چنين كرده بود[٦]، همگى، اطاعت او را گردن مى‌نهادند[٧] و بار امتحان و آزمايش در باب او بر ملائكه، سبُك مى‌شد؛ وليكن خداى تعالى، امتحان مى‌كند آفريدگان خود را به بعضى از چيزها كه اصل آن را ندانند، از جهت آن كه ايشان را به اين امتحان، از يكديگر امتياز دهد و تكبّر را از ايشان، زايل سازد و خودبينى را از ايشان دور گردانَد.

پس عبرت گيريد از آنچه خداى تعالى با شيطان كرد؛ زيرا كه عمل طويل و سعىِ بسيار او را باطل كرد، و چنان بود كه شيطان، شش هزار سال عبادتِ خداى تعالى كرده بود از سال‌هاى دنيا يا

[١]. الف:« فرموده».