منهج اليقين (شرح نامه امام صادق عليه السلام به شيعيان) - گلستانه، سید علاء الدین - الصفحة ١٧٧ - ب معناى اصطلاحى

حكم مى‌كنند به فسق كسى كه غنا كند به آن كه آوازش خود را كشد با وصف طرب و ترجيع، و اگرچه در قرآن باشد يا اعتقادش آن باشد كه مباح است. و جايز است حُدا از براى شتر.

و علّامه رحمه الله در ارشاد گفته: «وَ تُرَدُّ شَهادَةُ اللَّاعِبِ بِآلاتِ الْقِمَارِ وَ سَامِعِ الْغِنَاءِ وَ هُوَ مَدُّ الصَّوْتِ المُشْتَمِلِ عَلَى التَّرْجيعِ الْمُطْرِبِ وَ إنْ كَانَ فِى قُرْآنٍ وَ فَاعِله»؛ يعنى: رد مى‌كنند شهادت كسى را كه قماربازى كند و غنا شنود و آن، كشيدن آوازى است كه مشتمل باشد بر ترجيع طرب‌آورنده، اگرچه در خواندنِ قرآن باشد، و همچنين، آن كسى كه غنا مى‌كند.

و شيخ على رحمه الله در شرح قواعد، بعد از آن كه تعريف شيخ شهيد را- كه مذكور شد- نقل كرده بر وجهى كه ظاهر مى‌شود كه آن تعريف را پسنديده، گفته:[١] «وَ لَيْسَ مُطْلقُ مَدِّ الصَّوْتِ مُحَرَّماً وَإنْ مَالَتْ إلَيْهِ الْقُلُوبُ مَا لَمْ ينته إلَى حَيْثُ يَكُونُ مُطْرِباً بِسَبَبِ اشْتِمَالِهِ عَلَى التَّرْجِيعِ الْمُقْتَضِى لِذَلِكَ»؛[٢] يعنى: هر كشيدن آوازى حرام نيست، اگرچه طبع‌ها به آن ميل كند، مادام كه منتهى نشود به حدّى كه باعث شود از جهت آن كه مشتمل باشد بر ترجيعى كه باعث آن طرب شود.

و ابن ادريس عليه السلام در سرائر گفته: «فَأَمَّا الْمَحْظُورُ عَلَى كُلِّ حالٍ فَهُوَ مُحَرَّمٌ؛ يعنى: آن چيزى كه ممنوع است فعل آن در هر حالى، پس آن، حرام است.

بعد از آن گفته كه: «وَجَمِيعُ ما يُطرِبُ مِنَ الْأصْوَاتِ وَالْأغَانِى»؛[٣] يعنى: از جمله چيزهاى محرم، هر چيزى است كه باعث طرب شود از آوازها و سازها. و بنا بر اين تعريف، هر خوانندگى‌اى كه باعث طرب شود، حرام است، خواه ترجيع داشته باشد و خواه نه.

و علّامه رحمه الله در قواعد گفته كه: «وَالْغِنَاءُ حَرَامٌ يُفَسَّقُ فَاعِلُهُ وهُوَ تَرْجِيعُ الصَّوْتِ وَمَدُّهُ وَكَذَا يُفَسَّقُ سَامِعُهُ قَصْداً سِوَاء كَانَ فِى شِعْرٍ أوْ قُرْآنٍ وَ يَجُوزُ الْحُدَاءُ»؛[٤] يعنى: غنا، حرام است و كسى كه كند، حكم به فسقش مى‌كنند و آن، ترجيعِ آواز است و كشيدن آن. و همچنين، حكم مى‌كنند به فسق شنونده‌اش، هرگاه دانسته بشنود، خواه آن غنا در قرآن باشد، و خواه در شعر، و جايز است حُدا.

بنا بر اين تعريف، هر خوانندگى‌اى كه مشتمل باشد بر ترجيع، خواه باعث طرب شود و خواه نشود، غنا خواهد بود. و از تعريفاتى كه مذكور شد، ظاهر مى‌شود كه آنچه مشتمل باشد بر ترجيع و طرب، هر دو باشد به اتّفاق، غناست و ظاهر آن است كه چون غالب اوقات، صوتِ با ترجيع، خالى از وصف طرب آوردن، و همچنين صوتِ مطرب، بى‌ترجيع نمى‌باشد، بعضى از اين طايفه به‌

[١]. ج:-« كه».