و زیارت معروف به ”مفجعه“ و دعای ”عدیله“ و ”دوازده امام“ خواجه نصیرالدّین طوسی ـعلیه الرّحمهـ و دعای ”صباح“ از این قبیل‌اند؛ بلکه خواندن دعائی که از مشایخ صوفیّه و علمای اهل سنّت منقول است اگر متضمّن سخن باطل نباشد نیز جائز است، و اشعاری که بلغاء در مناجات حضرت باری تعالی ساختند در این حکم است و برای ثواب توان خواند.[١]»[٢]

[١]ـ مرحوم آیة الله شعرانی در ادامه آورده است: «بالجمله چنان‌که شاعر گوید:

هیچ ترتیبی و آدابی مجوی

هر چه می‌خواهد دل تنگت بگوی

[٢]ـ به نظر می‌رسد برای توضیح این مسأله و رفع برخی از ابهام‌ها به مطالبی در این زمینه توجّه نمود.

آنچه از مجموع آثار وحی (چه در کتاب مبین و چه در احادیث و آثار سیّد المرسلین و اهل بیت او صلوات الله علیهم أجمعین) بدست می‌آید، توجّه و إنابه بندگان به سوی پروردگار در قالب دعا و درخواست از او می‌باشد؛ چنانچه فرمود: (ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ)١ مرا بخوانید تا به اجابت برسانم. و یا در روایت از پیامبر اکرم صلّی الله علیه و آله و سلّم وارد است که خداوند می‌فرماید: «من بندۀ دعاگو را بسیار دوست می‌دارم.»٢ و در این قسمت نیازی به إطاله کلام نیست.

امّا آنچه که به نظر مجمل و مبهم می‌آید، مفاهیم و تعابیر و اصطلاحاتی است که بنده در مقام عبودیّت از پروردگار خویش به کار می‌گیرد و از آنها برای خواست و تقاضای خود استفاده می‌کند؛ چه در مقام حمد و ثناء ربوبی و چه در مقام خضوع و ذلّت بندگی.

شکّی نیست که مرتبه وحی در استعمال تعابیر و اصطلاحات و بیانات حضرات معصومین علیهم السّلام با مرتبه و منزلت سایر افراد متفاوت است؛ زیرا از درجه و اعتبار عصمت برخوردار می‌باشد. ولی در سایر افراد به مقدار و میزان افق معرفت و سعۀ وجودی و مرتبۀ علمی آنها مختلف می‌باشد.

خواجه‌نصیر طوسی ـ رحمة الله علیه ـ با تمام مراتب کمال و معرفتی خویش، خوشه‌چین و ریزه‌خوار خرمن اسرار مکتب امام صادق علیه السّلام به شمار می‌رود، و مرتبه کمال و شناخت او از حقائق هستی به اندازه مقدار و سعۀ وجودی خود او شکل گرفته است، نه بیشتر؛ و لذا مشاهده *

١. سوره غافر (٤٠) قسمتی ازآیه ٦٠.

٢. عدّة الدّاعی، ص ١٨٩: قال رسول الله صلّی الله علیه و آله و سلّم: إنّ اللهَ یُحِبُّ السائلَ اللَّحُوحَ.

٣. مصباح الشریعة، ص ٦٦؛ الله شناسی، ج ٣، ص ٢١٧، ت.

٤. اسرار ملکوت، ج ٢، ص ١٦٥ الی ١٦٧.

٥. إن شاء الله به حول و قوّه الهی نوشته‌ای در حجّیت و التزام به کلام عارف بالله و ولیّ الهی از این قلم منتشر خواهد شد. (معلّق)

٦. الکافی، ج ٣ ص ٤٧٦؛ حیات جاوید، ص ١٢٥.

٧. مراد دعاهای معروف به دعای روز اول الی دعای روز سی‌ام ماه مبارک رمضان می‌باشد. (محقّق)