جلوه‌های دلنواز ماه - ابن حسینی، سعید - الصفحة ١٩٣ - ٢٦ فواید و آثار امتحانات الهی

و با این حال بخواهیم که آن را به مرحله ظهور برسانیم، یک سلسله امور سازگار متناسب با مقصد را بر او وارد می‌سازیم تا وضعیت باطنیش به وسیله پذیرش یا عدم پذیرش آن امور ظاهر گردد، و حجّت بر او تمام گردد تا ثواب و عقاب هم بر او صحیح باشد و کسی نگوید: اگر من فرصت داشتم چنین و چنان می‌کردم.

نام این عمل امتحان به جهت اختبار و استعلام نیست و این معنا عیناً منطبق با وضعی است که خدای تعالی نسبت به بندگان انجام می‌دهد؛ مانند آوردن شرایع یا پدید آوردن حوادث در زندگی بشر و این برای آن است که صلاحیت و عدم صلاحیت بشر نسبت به مقصدی که ادیان آسمانی وی را به آن دعوت نموده‌اند، ظاهر شود. [١]

Q جواب دیگر از آیت الله سیدان: علم الهی به منزله علمی ‌است که کارشناس هواشناسی دارد و به واسطه عللی تشخیص‌ داده و پیش‌بینی می‌کند که مثلا فردا هوا ابری یا بارانی و یا برفی است. این پیش بینی اسباب خودش را دارد و ربطی به آمدن برف و باران ندارد. یعنی اینطور نیست که پیش‌بینی او سبب بارش باران یا برف شود. اعمال انسان هم نسبت به علم الهی چنین است خداوند بواسطه علم غیب، می‌داند که انسان‌ها به اختیار و انتخاب خود اقدام به چه کارهایی می‌کنند.

این علم خدا، هرگز سبب صدور فعل یا ترک فعلی از انسان نمی‌شود. شاهد بر این اختیار آن است که انسان می‌تواند با انتخاب خود، کاری را ترک کند و یا انجام دهد. لذا علم الهی ربطی به اختیار و انتخاب انسان ندارد و نمی‌توان برای گریز از تکلیف، اعمال ناپسند خود را به خدا نسبت داد به این توجیه که خداوند وسیله انجام این کار خلاف من شده زیرا او می‌دانسته که من چنین عمل می‌کنم.

[١]. ره توشه، محمد تقی مصباح یزدی با اندکی تصرف و تلخیص در عبارات، ص۲۷۶.