کردم، چون به این آیه رسیدم: (لَوْ کانَ فیهِما آلِهَةٌ اِلا اللّهُ لَفَسَدَتا) [١]مطالعه این آیه من را به وحشت انداخت و بلاغت آن، من را از تعرّض و ایراد به آیات دیگر بازداشت.

عبدالملک دیصانی هم بعد از عذرخواهی گفت: من وقتی به این آیه رسیدم: (یا اَیُّهَا النّاسُ ضُرِبَ مَثَلٌ فَاسْتَمِعُوا لَهُ، اِنَّ الَّذینَ تَدْعُونَ مِنْ دُوْنِ اللّهِ، لَنْ یَخْلُقُوا ذُباباً وَ لَوِ اجْتَمَعُوا لَهُ، وَ اِنْ یَسْلُبُهُمُ الذُّبابُ شَیْئاً، لایَسْتَنْقِذُوهُ مِنْهُ، ضَعُفَ الطّالِبُ وَالْمَطْلُوبُ) [٢] دقت در معنای این آیه من را حیران ساخت و از کاری که در نظر داشتم منصرف شدم!

سپس عبدالملک بصری گفت: بلاغت این آیه من را مبهوت ساخت (فَلَمّا اسْتَیْئَسُوا مِنْهُ خَلَصُوا نَجیّاً) [٣] این آیه موجب شد که من هم از ادامه کار منصرف شوم! عبدالله‌بن‌مقفع هم گفت: چگونگی طوفان نوح که آغاز و پایان آن داستان مفصل، در یک آیه، گنجانده شده است؛ چنان من را تکان داد که قدرت اندیشه و نقد در آیات دیگر، برایم نماند (وَ قیلَ یا اَرْضُ اَبْلَعی مَاءَکِ وَ یا سَماءُ اَقْلِعی وَ غیضَ الْماءُ وَ قُضِیَ الاْمْرُ وَ اسْتَوَتْ عَلَی الْجُودِیِّ وَ قیلَ بُعْداً لِلْقَوْمِ الظّالِمینَ) [٤]

هشام ‌می‌گوید: در این موقع که آن چهار نفر حیران و سراسیمه به یکدیگر می‌نگریستند! امام صادق٧ که آن سال به حج آمده بود بر آنها گذشت، گویی آن

[١].[٨٤٣] ترجمه: اگر در آسمان و زمین جز اللّه خدایان دیگری هم بود، اداره عالم به فساد کشیده می‌شد و نظام جهان به هم می‌خورد.

[٢].[٨٤٤] ترجمه: ای مردم! مثلی زده شده است. به آن گوش فرار دهید: کسانی را که، غیر از خدا می‌خوانید، هرگز نمی‌توانند مگسی بیافرینند، هر چند برای این کار دست به دست هم دهند؛ و هرگاه مگس چیزی از آنها برباید، نمی‌توانند آن را باز پس گیرند. هم طلب کننده گان ناتوانند و هم مطلوبان.

[٣].[٨٤٥] هنگامی‌که برادران، از بازگرداندن بنیامین مأیوس شدند، به کناری رفته، با خود خلوت نمودند.

[٤].[٨٤٦] ترجمه: به زمین خطاب شد که آبت را فرو بر! و ای آسمان، از باران خودداری کن! و آب فرو نشست و کار پایان یافت و کشتی بر دامنه کوه جودی، پهلو گرفت؛ و در این هنگام، گفته شد: دور باد قوم ستمگر از رحمت خداوند!