جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ٣٤٥ - غزل ٢٢٦ غلام نرگس مست تو تاجدارانند

يا شما؟ كه: «إِنَّ الْمُتَّقِينَ فِي جَنَّاتٍ وَ نَهَرٍ، فِي مَقْعَدِ صِدْقٍ عِنْدَ مَلِيكٍ مُقْتَدِرٍ»[١]: (همانا اهل تقوى، در باغها و نهرهاى [بهشت‌] در جايگاه راستى و حقيقت، نزد پادشاه قدرتمند هستند.)

اى دوست! تنها من فريفته جمال تو نيستم و براى رسيدن به جذبات جمالت غزل سرايى نمى كنم، به هر جانب كه مى نگرم، مى‌بينم دانسته و ندانسته، همه عالم را فريفته خود ساخته اى و همه براى مشاهده جمالت تسبيح و تحميد گويند؛ كه:

«وَ إِنْ مِنْ شَيْ‌ءٍ إِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ، وَ لكِنْ لا تَفْقَهُونَ تَسْبِيحَهُمْ»[٢]: (و هر چيزى با حمد و ستايش خداوند، او را تسبيح مى نمايد، ولى شما تسبيح آنها را درك نمى كنيد.) به گفته خواجه در جايى:

ممكن است منظور از «خضر پى خجسته»، دوست، و يا نفحات و جذبات الهى، و يا رسول اللَّه ٦، و يا اميرالمؤمنين ٧، و يا يكى از اولاد طاهرينش :، و يا ولىّ عصر (عجّل اللَّه تعالى فرجه الشّريف)، و يا استادِ كامل باشد.

خلاصه مى خواهد بگويد: اى خضر پى خجسته! بيا و از حافظ دل خسته.

[١] - قمر: ٥٤ و ٥٥.

[٢] - اسراء: ٤٤.

[٣] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٢٨١، ص ٢٢١.