جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ٣٧٠ - غزل ٢٣٠ گفتم كيم دهان و لبت كامران كنند

فرمود: به راز جمال من، تنها نكته دانان عشق پى خواهند برد. و آنان رستگان از خويش‌اند؛ كه: «سُبْحانَ اللَّهِ عَمَّا يَصِفُونَ، إِلَّا عِبادَ اللَّهِ الْمُخْلَصِينَ»[١]: (پاك و منزّه است خداوند از توصيف آنان كه او را مى ستانيد، جز بندگان مخلص و پاك شده خدا.).

و به گفته خواجه در جايى:

از دوست پرسيدم: اين چه امرى است كه كثرت را در عالم ظهور داده اى و تو و منى در ميان آورده‌اى، و مى گويى هرچه تو گويى همان كنند؟ با صمديّت خود باش كه من جز به صمديّتت نخوانم. فرمود: سخنت خوش و نيكوست، ولى در كوى عشق، هم اين و هم آن كنند.

و ممكن است سؤال و جواب در اين بيت از سوى خود خواجه باشد، يعنى، با خويش گفتم: در كوى عشق جانان، صنم پرستى و توجّه به جمالهاى مجازى داشتن صحيح نيست.

از خود پاسخ شنيدم كه: در كوى عشق، هم اين و هم آن كنند؛ زيرا آنان كه به كمال رسيده‌اند، گفتارشان اين است كه:

٣٠٤٧

١٦٨١

«ايَكُونُ لِغَيْرِكَ مِنَ الظُّهُورِ ما لَيْسَ لَكَ حَتّى يَكُونَ هُوَ المُظْهِر لَكَ؟!»

[٣]: (آيا غير تو ظهورى دارد كه از آن تو نباشد تا اينكه غير تو آشكار.

[١] - صافّات: ١٥٩ و ١٦٠.

[٢] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٢٥٧، ص ٢٠٦.

[٣] - اقبال الاعمال، ص ٣٤٩.