جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ٢٩٩ - غزل ٢٢٠ صوفى ار باده باندازه خورد نوشش باد

بگرفت و به مشاهده‌اش نايل ساخت. جان فداى شكرين پسته خاموشش باد.

گرچه ظاهر بيت اشاره به جريان رستم و كشتن سياووش است، امّا با اين بيان مى‌خواهد بگويد: محبوب، با اينكه سخن ما كه مدّعيان ديدارش مى باشيم را مى‌شنود، عنايتى نمى نمايد. در نتيجه، دچار مظلمه خون ما خواهد شد و همه خواهند گفت كه: معشوقشان در اثر بى‌اعتنايى باعث نابودى‌شان گرديد. پس محبوبا! عنايتى نما تا گرفتارِ خون خواهى ما نگردى.

سخنى است عاشقانه و منتهى آرزوى وى در نابودى خويش است.

جاى شك نيست كه در عالم، و در قلم صنع الهى، خطايى وجود ندارد؛ كه:

«الَّذِي أَحْسَنَ كُلَّ شَيْ‌ءٍ خَلَقَهُ ...»[١]: (او هر چيزى را كه آفريد، زيبا آفريدش.- اولياى خدا هم با اين ديده به عالم نظر مى كنند. اين خطا و صواب ديدن، از راه مقايسه و ديد عموم پيدا مى شود؛ ولى چون به نظر عميق بنگريم، هر چيزى به جاى خويش نيكوست.

خواجه هم مى گويد: پير ما چنين گفت كه خطا بر قلم صنع نرفت. آفرين بر ديده پاكش كه به نظر حسن، به جهان هستى مى نگرد و ديده دل او، بدى و خطايى نمى‌بيند؛ و يا در حالى كه همه به نظر مقايسه خطا مى بينند، وى به مقايسه نپرداخته و خطايى نمى بيند.

در جايى مى گويد:.

[١] - سجده: ٧.