جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ١٣٠ - غزل ١٩٧ راهى بزن كه آهى بر ساز آن توان زد

خواجه در واقع، مى‌خواهد بگويد: تا زمانى كه به عالم خاكى تعلّق داريم، نمى‌توانيم خود را از آسمان برتر بدانيم و بگوييم كه او امانت الهى را قبول نكرد؛ كه:

«فَأَبَيْنَ أَنْ يَحْمِلْنَها»[٢]: (از حمل آن اباء نمودند.- ما قبول كرديم؛ كه‌ «وَ حَمَلَهَا الْإِنْسانُ»[٣]: (و انسان آن را حمل نمود.)؛ زيرا هنگامى مى توانيم خود را از آسمان برتر بدانيم كه از آستانِ غير دوست، سر بندگى بركنيم و ديوانه وار در پيشگاه محبوب حقيقى خاضع باشيم. به گفته خواجه در جايى:

اسرار عشق و مستى و تجلّيات اسماء و صفاتى دوست چيزى نيست كه بتوان در خانقاهها و يا محل عبادت زهّاد قشرى بدست آورد؛ بلكه آن اسرار در همنشينى عشّاق و اهل كمال و آنان كه خود به اين مشاهده رسيده اند بدست مى آيد؛ كه:

١٤١٠

«وَوَفِّقْنى لِطاعَةِ مَنْ سَدَّدَنى، وَمُتابَعَةِ مَنْ أَرْشَدَنى.»

[٥]: (و مرا به فرمانبرى از آنكه به راه صواب و راستى مى خواندم، و پيروى از كسى كه به راه راست راهنمايى‌ام مى كند، موفّق گردان.)

[١] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٢٦٦، ص ٢١٢.

[٢] - احزاب: ٧٢.

[٣] - احزاب: ٧٣.

[٤] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٣١٥، ص ٢٤٤.

[٥] - صحيفه سجّاديه، دعاى ٢٠.