جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ١٠٣ - غزل ١٩٣ در ازل هر كو بفيض دولت ارزانى بود

كنايه از اينكه هركس را كه در ازل جام شراب ديدار محبوب بخشيده اند و دولت مشاهده‌اش نصيب گرديده، تا ابد ديدار محبوب و آثار آن همدم جان او خواهد بود و همواره «بَلى‌، بَلى‌» گو مى باشد، خواه توجّه داشته و يا نداشته باشد؛ زيرا ميثاق از جان او گرفته شده و به جان، او را مشاهده نموده؛ كه: «وَ أَشْهَدَهُمْ عَلى‌ أَنْفُسِهِمْ أَ لَسْتُ بِرَبِّكُمْ؟ قالُوا: بَلى‌، شَهِدْنا»[١]: (و آنان را بر جانهايشان گواه گرفت كه آيا من پروردگار شما نيستم؟ گفتند: بله، گواهى مى دهيم.). به گفته خواجه در جايى:

لذا مى گويد:

آرى، چرا كسى كه مى خواهد از ذكر و مراقبه جمالِ محبوب توبه كند و از آنچه در ازل شهادت داده نادم شود، پشيمان نباشد كه از توجّه به فطرتِ‌ «فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْها، لا تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اللَّهِ»[٣]: (همان سرشت الهى كه خداوند همه مردم را.

[١] - اعراف: ١٧٢.

[٢] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٢٦٨، ص ٢١٣.

[٣] - روم: ٣٠.