ادب حضور (ترجمه فلاح السائل) - السيد بن طاووس؛ مترجم محمد روحي - الصفحة ٢١٤ - معناى صحيح محبت و خشنودى، و خشم و غضب پروردگار

حال بر او خشمگين باشد، و نيز هنگامى كه بنده مسلمان يا كافر را پيش از وفاتش عفو فرمايد، بايد خشم و غضبش نسبت به او از بين برود. و اين بر خلاف مطلبى است كه از آيين اهل حقّ و صدق شناخته شده است.

معناى صحيح محبّت و خشنودى، و خشم و غضب پروردگار

از آنجا كه نصّ صريح قرآن و روايات صحيح به ثبوت محبّت و رضايت، و به غضب و خشم براى خداوند- جلّ جلاله- تصريح نموده‌اند، بايد براى آنها رويكردى معلوم و معناى روشن وجود داشته و غير از رضايت و محبّت و غضب و خشم كه از جسمهاى خاكى مى‌شناسيم، و غير از تفسير و معنايى باشد كه ذكر شد كه «مقصود از محبّت و رضايت خداوند ثواب او، و منظور از خشم و غضبش همان عذاب و عقاب اوست».

چنان كه معناى ساير صفات او- جلّ جلاله- نيز غير از صفات اجسام مى‌باشد، مثلا قادر و توانا بودن ما اقتضايش داشتن نيرو و قدرت زايد بر ذات و حالتى نو و جديد غير از عاجز و ناتوان بودن ما مى‌باشد، و همچنين اقتضاى دانا و زنده بودن و ساير صفاتمان، مقتضى تجدّد حالات و دگرگونى‌ها براى ماست.

و اين معانى نسبت به خداوند- جلّ جلاله- محال است، ليكن اين صفات در باره خداوند متعال به معنايى ديگر بايد باشد كه هم زيبنده ذات پاك او كه مانندى براى آن وجود ندارد بوده، و هم شايسته صفات منزّهش باشد كه همانند و همگونى براى آن وجود ندارد. و تفسير و معناى محبّت و خشنودى و غضب و خشم او- جلّ جلاله- نيز به اين صورت خواهد بود. و اين مطلب نيز آنچه را كه ما در آغاز سخن ادّعا نموديم براى ترديدكنندگان روشن ساخته و شگفت آنان را زايل مى‌كند.

ناگفته نماند كه دو سال بعد از نگاشتن اين مطالب، ديدم در جزء اوّل از تفسير قرآن طبرى‌[١] عدّه‌اى از مفسّران مطلبى را كه ما پيرامون غضب الهى ذكر نموده و برگزيديم، ذكر كرده‌اند.

[١] جامع البيان، ج ١، ص ٨٠.