درخشان پرتوى از اصول كافى - حسينى همدانى نجفى، محمد - الصفحة ٤٨ - الحديث الثالث عشر

و هم چنان كه هر چه در دار وجود و هستى دارد و بهره‌اى داشته باشد نحوه‌اى از حضور و اشراق در مرتبه ذات بالعرض خواهد داشت و هر چه بهره‌اى از هستى دارد لا محاله مراد و محبوب بالعرض ذات كبريائى خواهد بود هم چنان كه هر معلومى و موجودى مراديت و محبوبيت متأخر مرتبه ذات قدس خواهد داشت بمراديت خود زيرا موجودات تأخر ذاتى از مقام قدس دارند و در مرتبه متأخر مراد بالعرض خواهند بود.

نتيجه آنست كه نظام تام و كامل امكانى بر طبق نظام شريف ربوبى خواهد بود و از نور محض و حقيقت نور پرتوى در مرتبه متاخر بعوالم اشراق شده است و نظر باينكه اعيان ثابته از لوازم صفات و اسماء حسنى خواهد بود مثلا صفت ربوبيت و الوهيت لوازمى خواهد داشت از جمله سلسله بشر است در اثر ايمان و ارتباط اعتقادى و خلقى بساحت ربوبى بايد در نظام تحقق بپذيرد و صفات ايمان و كفر و سعادت و شقاوت صورت و حقيقت روح بشرى است كه در نظام اختيار هر يك از افراد بشر را كه خواهد برگزيند و نظر باينكه صفات ايمان و كفر و شرك هر يك از افراد بشر و همه جزئيات و خصوصيات بى‌نهايت آنها در علم ازلى ربوبى در مرتبه متأخر ثابت بوده و خواهد بود و صفت ايمان و كفر و شرك صورت اعتقادى و حقيقت روح بشرى هست كه باختيار آنها را براى خود برگزيده است.

و بيان اين حقيقت آنست كه ايمان اهل ايمان و صفاء و نورانيت روح آنها را در اثر خواست خودشان از جمله مظاهر صفت ربوبيت حق سبحانه خواهد بود نتيجه آنست كه صفت ربوبيت و صفت رب مقتضى ايمان و صفاء روح اهل ايمان است و هم چنين صفت منتقم مقتضى گروهى از اشقياء است كه ارواح پليد آنان و خواسته ذاتى و اكتسابى آنان بعد و محروميت از فضل و رحمت حق سبحانه خواهد بود.

نظر باينكه نظام جهان طبع بر اختيار نهاده شده كه هر كه هر چه را از