شده و زمان مديدى از آن گذشته هرگز بخاطر او نخواهد خطور نمود و مورد نسيان و فراموشى قرار خواهد گرفت گذشته از اينكه جنبه خير و صلاح و اثر هر عمل بر انسان مخفى و پنهان است از نظر اينكه بطور حتم بشر قاصرتر از آنست كه بيابد عمل صادر اختيارى چه اثرى در روان او خواهد گذارد پس نه تعداد اعمال اختيار بشر مورد ادراك و احاطه علمى بشر است و نه سيرت عمل كه از لحاظ شعار عبوديت چه تأثيرى فعل اختيارى مثلا فرايض و يا صوم در روان او از صفاء و نورانيت چه بوديعت گذارده است.

نتيجه آنست كه مفاد آيه كريمه‌ كُلُّ نَفْسٍ ما عَمِلَتْ مِنْ خَيْرٍ مُحْضَراً و آيه كريمه‌ وَ وَجَدُوا ما عَمِلُوا حاضِراً وَ لا يَظْلِمُ رَبُّكَ أَحَداً بطور حتم حضور صورت خارجى اعمال بشرى نيست بلكه سيرت و جنبه خير و تأثير آن در روان و صفاء و نورانيت است و اين حقيقت كه قوام عالم شهود و برزخ بر آن استوار است امرى است كه با نيروى غيبى صورت خواهد گرفت يعنى بشر كه بآستانه مرگ در آيد همه اعمال قلبى و عقيدتى كه حقيقت صورت روح و فعليت بشرى است و همه آثار و افعال كه از روح و اعتقاد او صادر شده در عالم شهود و برزخ همه آنها بطور جمعى و سيرت و آثار معنوى آنها براى انسان ظاهر و آشكار خواهد شد.

اين حضور و شهود حقيقت عالم برزخ را تشكيل ميدهد هم چنان بطور تنزل امر معنوى باينكه هر لحظه از لحظات و ساعات زندگى هر عمل و حركت از او صادر شده همه خاطرات ذهنى او كه از جمله مبادى اختيارى است همه بطورى كه (لا يُغادِرُ صَغِيرَةً وَ لا كَبِيرَةً إِلَّا أَحْصاها) اين چنين صحنه‌اى از شهود سيرت هر يك از اعمال بطور دائم براى روح و روان انسان صورت خواهد گرفت بدون اينكه قدرت و مشيت در آن دخالت داشته باشد خواه ناخواه هر فردى از بشر عالم برزخ را بدين منوال خواهد گذرانيد.

با توجه باينكه روح در عالم برزخ و شهود همه نيروهاى درونى مانند نيروى‌