درخشان پرتوى از اصول كافى - حسينى همدانى نجفى، محمد - الصفحة ٢٠٤ - الحديث السابع عشر
مقتضى خواهد بود و يا بر اساس دوام و تحول هر لحظه طورى مقتضى تقدير خواهد بود، بعبارت ديگر وجود هر شىء در همه لحظات وجودى آن در حيطه تقدير است كه هر لحظه آن شىء را بحركت درمياورد و بسوى كمال سوق ميدهد زيرا گفته شد كه تفصيل و توصيل هر موجودى عبارت از نيروى غيبى تركيب است كه از ذرات خاك و آب و هوا و نور و حرارت استفاده مىنمايد با نظام مخصوص كه تخلفناپذير است از جمله اوقات مخصوص از فصول سال خواهد بود با توجه باينكه همه ذرات خاك و آب و هوا و حرارت فاقد شعور و ادراك هستند ناگزير نيروى غيبى ادراكى همه اين ذرات را جلب و با شعور موجودى را صورت ميدهد و مفاد جمله
(و التقدير لهذه المعلومات)
كه در علم و معلومات ازلى كبريائى و از جمله مشيت و مرادات حق تعالى بوده لا محاله سابق بر تقدير آنها خواهد بود و هر چه مورد تقدير قرار ميگيرد عبارت از قدر و حد بعدى و چگونگى تحولات آن از لحاظ مكان و زمان خواهد بود و مقام تقدير و تعين قدر و حد وجودى اساس قضاء و وجود خارجى است يعنى مقامات قضاء بر طبق آنچه در تقدير گرفته شده است و هرگز تخلفپذير نخواهد بود و تقدير كه شئون قدر و حد هر موجودى را تعيين مىنمايد از جمله شئون وجودى خارجى و چگونگى آنست و تقدير هم چنان كه قدر و حد مقدارى و بعدى هر موجودى را تعيين مينمايد بهمين قياس قدر و حد و چگونگى وجود و تحولات مكان و زمانى و تحيز آن را تعيين مىنمايد
قوله: و التقدير لهذه المعلومات:
و گفته شده كه معلومات مراد انواع طبايع مادى است كه در علم ازلى و مشيت قاهرة ثابت بوده و تقدير و اثبات آنها و وجود مقدارى آنها سابق بر وجود كونى و خارجى آنها خواهد بود زيرا وجود و قضاء و ايجاد فرع تقدير و قدر و حد وجودى است.