درخشان پرتوى از اصول كافى - حسينى همدانى نجفى، محمد - الصفحة ٢٢٤ - الحديث السابع عشر

قوله‌ و بالامضاء شرح عللها و ابان امرها:

نسبت امضاء باقضاء نسبت تأثير و تأثر و فعل و انفعال و تحريك و حركت خواهد بود زيرا قضاء امر معنوى است و ظهور آن مضى و اينكه از كتم عدم و از لا شى‌ء بعرصه وجود و ظهور درآيد و بوسيله تحقق و صورت خارجى علل و اسباب و خصوصيات آن امر حادث آشكار خواهد شد مثلا در مورد بناى ساختمان مسكن كه وابسته بشرايط و امكانات و تقديراتى است كه اشاره شد و هر چه از لوازم آن باشد باز توأم با امور مجهولى خواهد بود مثلا يكى از شرايط صورت يافتن عمارت و ساختمان محصول عمل بناء است كه هر يك از آجر و آهن و سيمان را چگونه و بموقع بگذارد بالاخره امر حادث قبل از تحقق خارجى آن نميتوان نسبت بهمه خصوصيات آن اظهار نظر نمود زيرا هر موجود حادثى لوازم تشخص دارد كه زياده بر تصور و شماره است و قبل از تحقق مجهول بوده و قابل تعيين و تشخيص نبوده ولى پس از تحقق و پايان عمل آنگاه معلوم مى‌شود كه تقدير حقيقى امور را جز ساحت قدس ربوبى احاطه نخواهد داشت بعبارت ديگر پس از حدوث واقعه آنگاه آشكار خواهد شد علل و اسباب آن و از چه طريقى صورت گرفته از نظر اينكه هر واقعه كه حادث مى‌شود پس از تحقق و وجود لوازم تشخص آن معلوم مى‌شود و قبل بر آن مجهول بوده است.

قوله‌ و ذلك تقدير العزيز العليم:

محتمل است اشاره بهمين نكته باشد كه نظام خلقت و آفرينش را حق سبحانه بر اين چند امر مقرر فرموده كه بر اساس تقدير و تأثير و تأثر و فعل و انفعال و وجود شرايط و امكانات و ساير وسائل مرموز ديگر نهاده كه قابل احاطه و پيش‌بينى نخواهد بود و بى‌نهايت مرموز است.

و ذكر صفت العزيز بيان آنست كه قدرت قاهره كبريائى و هم چنين صفت‌