درخشان پرتوى از اصول كافى - حسينى همدانى نجفى، محمد - الصفحة ١٨٥ - الحديث السابع عشر

قوله‌ ما مضى ما قضى:

بيان نتيجه است باينكه بيان سابق و اينكه نظام خلقت جهان بر اساس مبادى شش‌گانه است و مبدء مقام علم است كه امام در پاسخ سائل كه سؤال نمود

(كيف علم اللَّه)

از چگونگى علم به احاطه حق تعالى سؤال نمود با اينكه نظام جهان بر حركت و تبدل و موجودات آن بر اساس تدريج و تحول و از جزئيات نامتناهى صورت ميگيرد علم حق تعالى بر جزئيات و تحولات بى‌نهايت پى در پى آنها چگونه خواهد بود كه حدوث و تغير در علم ساحت كبريائى عارض نشود و تركيب و محذورات ديگر لازم نيايد.

امام عليه السّلام پاسخ فرمود به جمله كوتاهى‌

(قال علم و شتاء)

بيان آنست كه علم و شهود حق تعالى ازلى و ابدى است و علم بنظام امكانى از شئون و عين علم بصفات و ذات كبريائى است و از ازل علم و احاطه شهودى داشته بهمه شئون نظام خلقت كه مانند نقطه‌اى است بقياس وجود واجب ازلى بدين نظر همه موجودات متحول و متبدل جهان در علم و احاطه شهودى يكسان ثابت هستند و همه حضور ذاتى و شهودى به پيشگاه كبريائى دارند و نظام حركت و تحول جهان نسبت به بشر است كه خود محكوم به تحول و حركت است و بقياس مقام قدس ربوبى ازلى و مجموع نظام خلقت و عوالم امكانى مانند نقطه‌اى است ثابت و سايه‌اى است پايدار و ابدى قبل از نظام خلقت و بعد از آن يكسان در حيطه قيوم است.

قوله‌ و شاء:

پس از اينكه بطور اجمال علم و احاطه شهودى و ازلى حق تعالى را بتمام شئون نظام خلقت و بطور اطلاق اعلام فرمود در مقام بيان و تفصيل اجمالى و اساسى صدور مبادى نظام خلقت فرمود از جمله مقام ظهور مشيت است يعنى شايسته بود كه پرتوى از نور كبريائى را بر عوالم امكانى افاضه فرمايد كه نمونه و