تدريج است از نظر تدريج وجودى موجودات و جزئيات ربطى بساحت كبريائى نخواهد داشت، زيرا تدريج وجودى فقط نسبت بجزئيات و موجودات با يك ديگر فرض دارد نه نسبت بساحت ربوبى قيوم كه علم او ازلى و ثابت بوده چه قبل از نظام خلقت و چه بعد از خلقت همه يكسان حضور وجودى عينى و اشراق وجودى دارند همچنان كه حضور علمى بطور وحدت بسيط چه قبل از خلقت و چه بعد از خلقت خواهند داشت.

بعبارت ديگر حضور وجودى عينى تدريجى موجودات جهان بقياس بشر صحيح است كه مانند ساير موجودات بنحو تدريج است و بقياس ساحت كبريائى كه وجود بحت و بسيط ازلى و احاطه قيوميت بر مجموع موجودات جهان دارد و همه نسبت بساحت او يكسان حضور وجودى عينى خارجى دارند، يعنى همه موجودات و جزئيات بطور دفعى بمشيت قاهره ايجاد شده‌اند فرض تدريج و حدوث علمى نسبت بوجودات و جزئيات خلف فرض خواهد بود، بلكه همان طور كه حضور علمى موجودات قبل از نظام خلقت واحد، بوحدت بسيط علمى بوده.

به همين قياس بعد از نظام خلقت همه موجودات و جزئيات بوجوداتها يعنى در حريم كبريائى قبل بر حسب زمان از نظام خلقت و بعد از نظام خلقت تصور ندارد، بلكه همچنان كه حضور علمى بوده و نيز بوجوداتها وحدت بسيط پيوسته و از ازل حاضر بوده و هستند و قبل رتبى و قيمومت است نه قبل زمانى مانند نقطه و لحظه نسبت بساحت ربوبى بوده و خواهد بود زيرا مقام قدس ربوبى قائم بذات ازلى است و احاطه علمى و شهودى بر عوالم دارد چه قبل از نظام خلقت كه فقط حضور علمى است، همچنين بعد از گسترش نظام خلقت كه بوجوداتها العينى به پيشگاه ربوبى حاضرند زيرا كه تدريج نسبت به اجزاء موجودات است به قياس بشر نه بقياس مقام قيوم على الاطلاق كه بر عوالم و جزئيات آنها يكسان قيوميت و احاطه شهودى دارد و حضور علمى و همچنين حضور وجوداتها الخارجى واحد هستند به نحو بساطت حقيقى و قوام موجودات بر رابطه قيوميت حق مى‌باشد