شنوائى و ديدنى و روانى در عالم تجرد خواهد داشت و اساس حواس ظاهرى در دنيا كه پنجگانه است نيز همين نيروهاى درونى و روانى بوده‌اند و با اين نيروهاى درونى همه سرائر عقيده و اعمال جوارحى و ملكات خود را خواهد مشاهده نمود هم چنان كه كريمه از آن تعبير فرموده‌ يَوْمَ تَجِدُ كُلُّ نَفْسٍ ما عَمِلَتْ مِنْ خَيْرٍ مُحْضَراً سيرت و حقيقت هر يك از شئون وجودى يعنى ذات و ذاتيات خود را كه نيروى خود را در زندگى صرف نموده و آنها را كسب نموده و بدست آورده همه آنها براى همه قوا و نيروهاى انسانى حاضر خواهد بود مانند اينكه صحنه پهناورى را در خارج بطور تمثل مشاهده خواهد نمود.

هم چنان كه آيه كريمه‌ النَّارُ يُعْرَضُونَ عَلَيْها غُدُوًّا وَ عَشِيًّا دلالت دارد باينكه صورت آتش كه ظهور سيرت تيره ظلمانى و عناد قلبى آل فرعون است بهر يك از آنان در دوره برزخ ارائه و عرضه مى‌شود و صبح و شام شاهد بر تجدد و تحول است كه لازم نظام دنيوى است و گر نه عالم برزخ صبح و شام ندارد.

و پس از اينكه نظام عالم برزخ كاملا استفاده شد كه بطور تمثل است بايد بمفاد جزء ديگر آيه شريفه‌ وَ يَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ أَدْخِلُوا آلَ فِرْعَوْنَ أَشَدَّ الْعَذابِ‌ توجه شود كه صريح است باينكه عالم قيامت عبارت از قيام همه افراد بشر است از قبور و از عالم برزخ خارج شده بصحنه قيامت قدم خواهند نهاد و لازم آن شدت عقوبت بيگانگان است از نظر اينكه زياده بر حسرت روانى و سوز و گداز روحى شعله‌هاى آتشين دوزخ كه ظهورى از عناد قلبى و روانى بيگانگان است هر يك از آنها را فرا خواهد گرفت.

و از صريح آيات كريمه استفاده مى‌شود كه عالم قيامت پس از پايان عالم برزخ صورت خواهد گرفت كه همه افراد بشر از اولين و آخرين از عالم برزخ و قبور بصحنه قيامت حضور خواهند يافت و بپا خواهند ايستاد و نظام عالم قيامت عبارت از قيام همه موجودات كه بايد در آن صحنه حضور يابند از جمله بهشت‌