درخشان پرتوى از اصول كافى - حسينى همدانى نجفى، محمد - الصفحة ١٨٨ - الحديث السابع عشر

فعل و متأخر و از شئون ذات و مشيت ازلى خواهد بود.

قوله‌ و بمشيئته كانت الارادة

: صدور فيض وجود از مقام قدس ربوبى و تنزل آن بعوالم امكانى از نظر اينكه لازم وجودى فياض على الاطلاق است تقويت و ترجيح يافته بمرتبه لزوم و جزم است زيرا افاضه وجود و هستى و افاضه نور بعوالم امكانى خير محض است و از خير حقيقى جز اثر خير و حكمت هرگز صادر نخواهد شد.

و تحقق صفت اراده از نظر صلاح و خلقت عوالم امكانى و نظام آنست كه در در اثر افاضه نور وجود بر عوالم امكانى مثالى و نشانه‌اى از صفات كبريائى بر صحنه ممكنات و مخلوقات بوجود آيد و از نور محض و نور الانوار ناگزير صحنه ممكنات نورانى خواهد شد.

قوله‌ و بارادته كان التقدير:

و در اثر صلاح و حكمت لازم در باره خلقت عوالم بايد بموقع اجراء درآيد و نظام خلقت جهان تحقق بيابد و تقدير عبارت از حد و قدر و اندازه هر موجودى است هم چنان كه نظام خلقت جهان و قوام آن بر خلقت كرات بيكران كرات آسمانى است و نيز رابطه جذب و انجذاب هر يك از آنها نسبت بساير كرات بالاخره استقرار و ثبات آنان در جوّ لا يتناهى كه در سير و حركت هر يك در مدار مخصوص هرگز اصطكاك و تصادم رخ ندهد بالاخره با تقدير مشخص است كه نظام همه كرات پايدار بماند.

از جمله نظام خلقت زمين است كه بشر بتواند در سطح آن زندگى نمايد و تقدير در باره خلقت زمين شرايطى است كه در آن بوديعت نهاده و در آيات كريمه قرآنى بسيارى از لطائف و حسن تدبير را تذكر داده از جمله در باره خلقت كرات آسمان آيه كريمه‌ وَ لَقَدْ خَلَقْنا فَوْقَكُمْ سَبْعَ طَرائِقَ‌ هم چنين در باره نزول باران كريمه‌ وَ أَنْزَلْنا مِنَ السَّماءِ ماءً بِقَدَرٍ فَأَسْكَنَّاهُ فِي الْأَرْضِ‌ مبنى بر اينكه‌