درخشان پرتوى از اصول كافى - حسينى همدانى نجفى، محمد - الصفحة ١٧٥ - الحديث السابع عشر

بشرى از وقوع فعل و اثر خارجى مى‌فهمد و انتزاع مينمايد كه فعل از مقام مشيت و اراده حقيقى كه عين علم بذات و علم بآثار است گذشته.

بالاخره فعل و اثر صادر خارجى ظهورى از مقام مشيت و اراده حريم كبريائى است يعنى بر حسب دقت از حريم قدس ربوبى مشيت سرچشمه گرفته است گر چه بوسائط و شرايط بى‌شمار باشد از نظر اينكه موجود در نظام طبع وابسته بتدريج و بشرايط است ولى انبعاث از حريم قدس وابسته بشرط نخواهد بود از نظر اينكه مرتبه نازلى از مراتب علم ازلى است.

خلاصه مقام تقدير عبارت از ايجاد اشياء و تدريج موجودات است با حدود وجودى و مقادير معين و متناسب چه در ذات و وجود آنها و چه در آثارشان و هر يك از آنها را مجهز فرموده به تناسب آنچه طريق تكميل آنها است و نيز حق تعالى آنها را رهبرى فرموده بآنچه مورد تقدير و كمال هر يك از آنها است و اين هدايت تكوينى و غيبى است و مرتبه نازلى از ظهور علم ربوبى است و موجودات ظهورى از علم فعلى و معلوم بالذات و حاضر بالذات هستند.

مثال واضح اينكه حق تعالى طفل نوزاد را بر حسب شعور و ادراك ضعيف او باينكه در جستجوى پستان بر آيد و آن را بدست آورده و بدهان بگذارد و سپس آن را بمكد كه همه آنها ادراكات از طريق خلقت و رهبرى تكوينى و غيبى است و ريشه همه جستجوها است و اين ادراك بالقوه در بشر بمقامى از علم فعلى خواهد رسيد.

بالاخره ادراك نوزادگى قوه محض است ولى علم به كليات و عقليات آخر عمر كمال و فعليت و ظهور همان ادراك محض است ولى ذوات قدسيه و ارواح طاهره رسولان و اوصياء عليهم السّلام اين چنين نيستند بلكه از عالم امر و كن ايجادى هستند و انتظار فيكون در باره آن نخواهد بود بلكه آفرينش آنان بجعل بسيط آنى و باقى ببقاء اللَّه خواهند بود.