درخشان پرتوى از اصول كافى - حسينى همدانى نجفى، محمد - الصفحة ١٧٤ - الحديث السابع عشر
قوله عليه السّلام علم و شاء
. مشيت را ظهورى از علم بصفات و آثار كبريائى معرفى فرمود و مشيت متضمن علم بشىء قبل از وجود خارجى است يعنى انشاء علمى است هم چنان كه فعل انشاء ايجاد و تكوين خارجى است و تدريج لازم است.
و فاعل مختار هرگز فعل و اثرى از او صادر نخواهد داشت جز به قصد و مشيت و تصور آنچه بآن تمايل دارد و تصديق جازم و يا راجح بآن مورد خواسته خواهد داشت.
و گفته شده كه مراد از علم كه اساس مشيت و اراده است علم ازلى ذاتى و قضائى محفوظ از تغير است كه از آن مقام مشيت كه صفت فعل و اثر است منبعث مىشود و مشيت باراده نفسانى بشرى كه بحد عزم و عزيمت نرسيده گفته مىشود هم چنان كه در بشر مشيت منفك و جدا از اراده و جزم است چه بسيار تمايل و شوق بامرى داشته و در اثر مانع عقلى و يا شرعى و يا اتفاقى بآن عزيمت ننمايد هم چنان كه در ذيل روايت شريفه علم را تعريف فرموده باينكه علم ازلى است كه بر عوالم امكانى احاطه و قدرت دارد قبل از تحقق و آفرينش آنها و نيز صفت مشيت را تعريف فرموده باينكه
(عرّف صفاتها و حدودها)
يعنى خواسته و مورد مشيت داراى صفات و حدود كلى است كه پس از وجود مرجح تأثير نمايد و نيز مشيت آغاز اراده است.
و مشيت در بشر اسم مصدر و عبارت از صورت علمى شىء و خواسته نفسانى است بطور ناقص كه با ضميمه بودن مرجحى بصورت اراده و عزيمت و تصميم خواهد در آمد.
و حقيقت مشيت و اراده از صفات ذات كبريائى و ازلى است و از شئون علم بصلاح است و غير از اراده و مشيت كه صفات فعل و آثار ساحت كبريائى است نه از صفات ذات كبريائى بطورى كه كثرت و تركيب لازم آيد يعنى عقل