در اسلام مسئله بازرسى آنقدر مهم است كه بازرسان حكومت را به «عيون» تعبير مى‌كند؛ يعنى چشمان حكومت. چون بازرس، براستى چشم حكومت است، حكومتى كه نظام بازرسى نداشته باشد، كور است و معايب را نمى‌بيند و زمينه‌هاى انحطاط و سقوط حكومت را با دست خود فراهم مى‌كند و جامعه را بسوى سقوط در منجلاب فساد پيش مى‌برد. حضرت على (ع) در اين رابطه خطاب به مالك‌اشتر مى‌فرمايد: اين چشمها يعنى بازرسان را مخفيانه به نقاط مختلف كشور بفرستيد؛ زيرا مراقبت پنهانى باعث مى‌شود كه كارمندان و كارگزاران حكومتى خود را موظف به رعايت امانتدارى و پرهيز از خيانت و رفتارى خوب و پسنديده با مردم كنند.

«وابعث العيون من اهل الصدق والوفاء عليهم فان تعاهدك فى السر لامورهم حدوةُّ لهم على استعمال الامانة و الرفق بالرعيتة».

همچنين حضرت على (ع) هشدار مى‌دهد كه بازرسان بايد گزارشاتى كه مى‌دهند براى زمامدار از حجيت برخوردار باشد و مورد اطمينان باشد و مورد رسيدگى قرار گيرد. چون اگر بازرسى در رابطه با عملكرد فردى گزارش داد و آن گزارش زير سؤال برود و مورد رسيدگى قرار نگيرد، كسى به نظام بازرسى اعتنايى نخواهد كرد و افراد نابه كار بدون ترس و واهمه به كارهاى خود ادامه مى‌دهند.

٩- مساعدت نيازمندان‌

از وظايف‌مهم حاكمان نسبت‌به مردم در يك نظام مردم‌سالارى دينى، مساعدت نيازمندان است. مسلم است، در هر جامعه‌اى عده‌اى پيدا مى‌شوند كه به علل گوناگون نمى‌توانند كارى انجام دهند تا امور زندگى خود را بگذرانند يا حتى با اينكه كار مى‌كنند درآمدشان براى امرار معاش ايشان كافى نيست از اين‌رو درمانده و مستأصل هستند، اگر به وضع اين افراد در جامعه رسيدگى نشود ممكن است به فساد و آلودگى كشيده شوند گرچه فقر دليل براى رو آوردن به فساد نيست، اما پيامبر صلى اللَّه عليه و آله فرمودند: «كادُ الفَقرُ انْ يُكون كُفرا»، نزديك است فقر منجر به كفر گردد» (اصول كافى، ج ٢، ص ٣٠٧). علاوه بر اينكه ادامه اين وضع براى جامعه اسلامى و نظام مردم‌سالارى دينى خطر آفرين و ذلت بار است؛ لذا بايد حتماً براى آن چاره‌اى انديشيده شود تا اينكه وضع زندگى چنين خانواده‌هايى به سطح آبرومندانه ارتقا يابد.