مردم‌سالارانه حكومت در انجام وظايف و تعهدات خويش است. اين بخش از مردم‌سالارى جايگاه رفيعى در بينش و منش حكومتى امام على (ع) به خود اختصاص مى‌دهد و براستى مى‌توان در اين بينش و منش شيوه صحيح حقيقتاً دموكراتيك حكومت را مشاهده كرد. محورهاى عمده اين بخش از مردم‌سالارى در بينش و منش حكومتى امام على (ع) چنين است:

١- گسترش عدالت و مبارزه با فقر و فساد

با نگاهى عميق به مبانى حكومت در اسلام به اين نكته پى مى‌بريم كه اصولًا حكومت فى نفسه داراى ارزش ذاتى نيست و تنها به عنوان وسيله‌اى براى تحقق عدالت اجتماعى مطلوب است. گرچه انبياء و اوصياء همه براى برقرارى حكومت صالح تلاش كرده‌اند، امّا پيگيرى اقتدار سياسى از سوى آنان نه براى نفس اقتدار و اعمال سلطه و حكومت كه براى كارآمدى هر چه بيشترحكومت در امرگسترش و تعميم عدالت بوده است. البته در اين مقاله مختصر پرداختن به اين بحث در قرآن و سنت ميسور نيست و خوانندگان مى‌توانند به كتب مفيد در اين زمينه مراجعه نمايند.

(از جمله: مطهرى؛ جهان‌بينى‌، ج سوم، بحث پيرامون اهداف بعثت انبيا)

گفتنى است عدالت در گفتمان دينى به اقامه حق و ازاله باطل تعبير مى‌شود به ويژه در عرصه‌هاى اجتماعى و سياسى. در مكالمه كوتاه ميان ابن عباس و حضرت امير به اين نكته اشاره شده است آنجا كه حضرت در حال وصله كردن نعلين خويش بودند و ابن عباس وارد شد، حضرت از ابن عباس پرسيد قيمت اين نعلين چه مقدار هم در گفتار حضرت امير سلام اللَّه عليه و هم در عملكرد حكومتى آن حضرت عنايت و توجه به عدالت جايگاه رفيعى را به خود اختصاص داده است تا آنجا كه برخى حضرت را كشته عدالت خويش خوانده و گفته‌اند «قتل فى محراب عبادته لشده عدله» و حتى شخصيت على را در عدالت محورى او خلاصه كرده‌اند (ر. ك. به: جرداق،، ١٩٧٠) و موارد فراوانى از اجراى دقيق عدالت توسط حضرت در دوره حكومت كوتاهش در تاريخ نقل شده است كه همگى مى‌تواند مورد توجه نظام اسلامى قرار گيرد. حضرت در مقام پاسخ به كسى كه پرسيد: العدل افضل‌ام الجود؟ فرمودالعدل يضع الامور فى مواضعها و الجود يخرجها من جهتها (نهج‌البلاغه، ص ٤٤٠، حكمت ٤٣٧).