مردم سالارى دينى ماهيت، ابعاد و مسائل مردم سالارى دينى - جمعى از نويسندگان - الصفحة ٥١
تئوكراسى به معناى ربّانىسالارى يا يزدانسالارى مىباشد. اين نظريه، حكومت دينى را حكومت مشروع مىداند. بر اساس اين ديدگاه حاكميت و قدرت برتر، از آن خداوند است و قوانين از جانب او تشريع مىشود و منشأ مشروعيت نيز حاكميت الهى است. براساس آنچه در نظريه تئوكراسى آمده، فردى كه از جانب خداوند بر مردم حكومت مىكند «مرجع روحانى است كه فرمانرواى سياسى نيز مىباشد و دستگاه ادارى و قضايى او فرمانهاى خداوند را كه از راه وحى رسيده است، تفسير و اجرا مىكند. از كاملترين گونههاى حكومت يزدانسالار حكومت حضرت موسى و انبياى جانشين وى بر بنىاسرائيل بود. حكومت خلفا در صدراسلام نيز از اين گونه است. حكومتهايى از نوع خلافت اموى و عباسى و عثمانى و همچنين حكومت پاپها در اروپاى قرون وسطى نيز مدعى همينگونه حكومت بودهاند. اگرچه نوع حكومت آنها، با دستگاه پر شكوه پادشاهانهاى كه داشتهاند به پادشاهى خودكامه همانندتر است». (همان، ص ١٤١)
برخلاف حكومت بعضى از پاپها و خلفاى عباسى و اموى، حكومت انبيا و اوصياى الهى كه به انتصاب از جانب خداوند به حاكميت پرداخته و در صدد اجراى قوانين الهى برآمدند، به گواه تاريخ از مترقىترين و مردمىترين و عادلانهترين و منطقىترين حكومتها بوده است، كه از برجستهترين آموزههاى آنان مبارزه با استبداد، جهل و ظلم مىباشد و سيره عملى انبيا نيز آن را تأييد مىكند.
٢- نظريه دموكراسى
دموكراسى كه از دو كلمه يونانى دموسuDemos به معناى خلق، عامه مردم و كليه شهروندان و كراتوسuKratos به معناى قدرت و حاكميت تشكيل شده، معناى لغوى و تحتاللفظى آن به فارسى حكومت مردمسالارى مىباشد[١] كه به دو شكل مستقيم(Participatory Democracy) و غيرمستقيم(Reptesentative Democracy) قابل اعمال است دموكراسى مستقيم در دولت شهرهاى يونان باستان (سده پنجم ق. م.) پديد آمد، اما آنچه امروز به نام دموكراسى رواج دارد، دموكراسى غيرمستقيم
[١] - دموكراسى شيوهاى در اداره جامعه است كه در حكومتهاى جمهورى بهتر قابل مشاهده و پياده شدناست. نظامهاى سياسى به لحاظ مشاركت مثبت يا منفى مردم در حاكميت به گونههاى مختلف سياسى از قبيل رژيم نظامى؛ رژيم سلطنتى و جمهورى تقسيم مىشوند.( ر. ك به: جوانآراسته، ١٣٧٩، ص ٢٢).