با بررسى مبحث دموكراسى كه حكومت مردم توسط مردم عنوان شد به اين نتيجه مى‌رسيم كه دموكراسى شكل يا ظرف يك حكومت است كه به صورت قالب بدون رنگ مى‌تواند محتويات مختلفى بر اساس فرهنگها و تمدنها در مناطق مختلف تاريخى و جغرافيايى به خود بگيرد. به عبارت ديگر، دموكراسى يا مردم‌سالارى داراى اصول و مبانى‌اى است كه هر جامعه‌اى مى‌تواند با حفظ آنها محتواى فرهنگى، سياسى، اجتماعى، مذهبى خاص خود را در آن قالب به اجرا در آورد.

در نهج‌البلاغه مبانى و اصول مردم‌سالارى با محتواى دينى- الهى در مواردى به مراتب پيشرفته‌تر و مترقى‌تر از دموكراسيهاى موجود غرب وجود دارد. در اين كتاب به اصول مردم‌سالارى مانند قانونگرايى، مساوات در برابر قانون، انتخابات آزادانه و عادلانه، مشاركت سياسى، حقوق سياسى مدنى، احزاب سياسى و جامعه‌مدنى در مواردى به مراتب عميق‌تر و اصولى‌تر از آنچه در دموكراسيهاى غرب مطرح است پرداخته شده و با ظرافت و دقت بسيار، موارد آن تبيين و به صورت موشكافانه براى بقا و استمرار يك حكومت خوب به پيروان حضرتش توصيه شده است؛ اگرچه تفاوتهايى به صورت ريشه‌اى امروز در دموكراسيهاى غرب و مردم‌سالارى دينى از قبيل انسان‌محور يا خدامحور بودن، هدف و غايت نداشتن يا داشتن در حكومت، محدوديت در قالب قوانين انسانى يا الهى و ... وجود دارد، اما حاصل كلام اينكه مردم‌سالارى دينى مطرح در نهج‌البلاغه واجد حداكثر مبانى دموكراسى و مردم‌سالارى بوده و در اصول نيز به مراتب پيشرفته‌تر و توسعه‌يافته‌تر مى‌باشد.

نمونه عملى مردم‌سالارى امام على (ع) كه به مدت پنج سال دوام يافته به دليل اينكه مبانى آن ريشه از نظرات الهى خلقت انسان گرفته بود و منطبق با نيازهاى الهى- طبيعى خلقت او داشته با بسيارى از انتقادات و مشكلات و سوءاستفاده مردم‌سالاريهاى غيردينى امروز در جهان روبه‌رو نبوده و نمى‌باشد. در قانون اساسى جمهورى اسلامى ايران تلاش شده مبانى و اصول يك حكومت مردم‌سالار دينى اقتباس شده از الگوى عملى حكومت پيامبر (ص) خصوصاً على (ع) به منصه ظهور در آيد هرچند تا پياده شدن دقيق اين اصول هنوز راه طولانى در پيش مى‌باشد.