مردم سالارى دينى ماهيت، ابعاد و مسائل مردم سالارى دينى - جمعى از نويسندگان - الصفحة ١٧٢
مرورى بر اوضاع مدينه در فاصله قتل عثمان تا بيعت مردم با على (ع) مىباشد.
مرحوم شيخ مفيد در كتاب الجمل از ديگر مورخين نقل كرده است، مدينه پنج روز بدون خليفه بود و در اين مدت مردم براى بيعت به سوى افراد مختلفى مىرفتند و به طور كلى بيعت براى خليفه بعدى حركتى مردمى بود و اكراهى وجود نداشت.
(شيخ مفيد، ١٤١٣، ص ١٢٨)
سيفبن عمر الضبى الاسدى متوفى سال دويست قمرى در كتاب الفتنه و وقعه الجمل در اينباره مىگويد: مدينه بعد از قتل عثمان به مدت پنج روز فاقد خليفه بود در اين مدت الغا فقى ابن حرب امور شهر را كنترل مىكرد و مردم دنبال كسى مىگشتند كه اداره امور را قبول كند ولى كسى را نيافتند. اهالى مصر به جستجوى على (ع) برآمدند و على (ع) خود را از آنها پنهان كرده بود و به اطراف مدينه پناه برده بود و هنگامى كه امام را ديدند على (ع) آنها را از خود دور كرد و از آنها و سخنانشان چندين بار تبرى جست. مردم كوفه به سوى زبير رفتند و زبير هم خلافت را نپذيرفت و مردم بصره به دنبال طلحه رفتند و او هم خلافت را قبول نكرد سپس به سوى سعد بن ابى وقاص رفتند او نيز قبول نكرد بعد به سوى عبداللَّه بن عمر رفتند او هم قبول نكرد آنگاه اهالى مصر مردم مدينه را جمع كردند و گفتند اى مردم مدينه ما به شما دو روز مهلت داديم تا خليفهاى را انتخاب كنيد به پروردگار سوگند كه اگر اين كار را به پايان نرسانيد فردا على (ع)، طلحه و زبير و عده زيادى از مردم را خواهيم كشت. اين در هنگامى بود كه مردم براى بيعت با على (ع) به سوى او هجوم آوردند پس امام به آنان فرمود «دعونى والتمسوا غيرى فانا مستقبلون امرا له وجوه و الوان لا تقوم له القلوب و لا تثبيت عليه العقول».
سپس مردم على (ع) را سوگند دادند كهاى على آنچه را كه ما مىبينيم مگر تو نمىبينى؟ آيا اين فتنه را نمىبينى؟ آيا از خدا نمىترسى؟ سپس امام فرمود «فقد اجبتكم لما ارى و اعلموا ان اجبتكم ركبت بكم ما اعلم و ان تركتمونى فانما انا كاحدكم الا انى اسمعكم و اطوعكم لمن وليتموه امركم».
بعد از اين ماجرا بود كه مردم با شرايط على (ع) راضى شده و با او بيعت كردند.
(الضبى الاسدى، ١٣٩١)