انتخاب رهبرى نظام و بسترسازى لازم براى حاكميت فرد واجد شرائط در آيين اسلام، به ويژه مذهب تشيع و مكتب اهل بيت (عليهم السلام) به دو شكل كلى عملى مى‌گردد:

يكى نسبت به امامت و رهبرى پيشوايان معصوم (ع) و ديگرى نسبت به جانشينان غير معصوم آنها؛ يعنى راويان احاديث و فقهاى دين شناس و آگاه به مسائل روز، كه در اين قسمت نقش مشاركت عمومى و رأى مردم در انتخاب اين دو نوع رهبرى مورد بررسى قرار مى‌گيرد.

٢- ٢- ٢- رهبرى معصوم (ع) و نقش مردم در انتخاب يا انتصاب آنها:

آنچه از آيات قرآن و روايات متعدد نبوى (ص) و اسناد قطعى تاريخى و دلايل محكم عقلى بر مى‌آيد اين است كه پيامبر (ص) و امامان دوازده گانه به طور مشخص و منصوص از جانب پرودگار به پيشوايى و امامت امت منصوب شده و در اين انتصاب‌مردم هيچ گونه نقشى نداشته‌اند، لكن براى تحقق عملى امامت امامان (ع) و فعليت بخشيدن به آن رأى و خواست مردم از جايگاه ويژه‌اى برخوردار است به گونه‌اى كه حضرت رسول (ص) بارها پس از انتخاب امير المومنين (ع) به امامت مسلمين به وى گوشزد فرموده است «كه تو امام و پيشواى مردم از سوى خداوند هستى ولى چنانچه آنها استقبال نكنند و به حاكميت تو رضايت ندهند رهايشان كن؛ چرا كه ديگر مسئوليتى ندارى و نبايد خود را به آنها تحميل كنى».

همچنين بيعت گرفتن پيامبر (ص) براى على (ع) از پس واقعه غدير خم و متكى دانستن حكومت امير مومنان (ع) از سوى حضرتش به بيعت و رضايت مردم و اينكه هر حكومتى در پناه رضايت و كسب رأى آزادانه مردمى خشنودى پرودگار را نيز در پى خواهد داشت همه و همه نشان از اهميت نقش مشاركت عمومى در استقرار حكومت اسلامى دارد. وجوب امر به معروف و نهى از منكر، مشاوره و ارزش نصيحت فرمانروايان و بيان سخن حق در نزد حاكم جائر، مكلف بودن نظارت همگانى و وجود آزادى انتقاد كه به روشنى در سيره گفتارى و كردارى نخستين امام شيعيان آشكار است جايگاه والاى مردم را در استمرار حكومت اسلامى به نمايش‌