از آنجا كه حاكم مى‌خواهد احكام الهى را در جامعه اجرا كند بديهى است كه مى‌بايست به خداوند اعتقاد داشته باشد و از آنجا كه خداوند فرموده است: «و هر كس غير از اسلام دينى اختيار كند از او پذيرفته نيست» (آل عمران، ٨٥)، اين شخص فقط بايد مسلمان باشد و الّا حاكم به اولين امر خدا درباره شخص خودش توجه نكرده است. پس چگونه مى‌تواند احكام الهى را در جامعه اجرا كند؟ با توجه به اينكه پيروان ديگر اديان، كافر محسوب مى‌شوند خداوند هرگز سلطه كفّار بر مسلمانان را اجازه نداده است: «و خداوند هيچ‌گاه براى كافران نسبت به اهل ايمان راه سلطه را باز نخواهد نمود». (نسا، ١٤٨)

با توجه به بديهى بودن ضرورت وجود شرايط عمومى در حاكم، از قبيل مسلمان بودن، سلامت عقلى و جسمى و بلوغ، اكنون نظرات امام در خصوص حاكم شايسته را مرور مى‌كنيم.

على (ع) در خطبه ١٣١، وجود فضايل اخلاقى را در حاكم ضرورى مى‌داند و هر فردى كه فاقد صفات حسنه باشد و صفات رذيله‌اى مانند بخل، نادانى، ظلم، عدم اعتماد به نفس در مقابل ديگر حكومتها و رشوه‌خوارى در او رسوخ كرده باشد، نه تنها در راه احيا و گسترش سنتهاى حسنه تلاش نمى‌كند، بلكه در مسير متوقف ساختن و محو كردن سنن صالحه تلاش خود را به كار مى‌بندد و چنين شخصى شايستگى رهبرى جامعه اسلامى را ندارد: «و شما دانستيد كه سزاوار نيست حاكم و فرمانده بر ناموس و خونهاى مردم و غنيمتها و احكام اسلام و امامت بر مسلمين‌