از موضوعات مهمى كه امروزه در ادبيات سياسى جهان وارد شده و هر يك از جريانهاى فكرى استفاده‌هاى خاص از آن مى‌نمايند، نقش مردم در سرنوشت خود و اداره كشورها است. اينكه چگونه اراده خود را اعمال مى‌نمايند، به عبارت ديگر، نگاه و نقش مردم در شكل‌گيرى و تداوم حكومتها چگونه مى‌باشد؟

بدين ترتيب نوع تلقى از نقش مردم در حكومت، از امور تعيين‌كننده در نوع حكومت و رفتار و مناسبات حكومتى‌است، اينكه مردم در حكومت چه نقشى دارند و آيا اساساً در حكومت نقش دارند يا خير، آيا بايد براى مردم در حكومت اعتبارى قايل شد يا خير، و اينكه مردم در حكومت نقش فعال و اساسى دارند يا نقش غيرفعال و انفعالى و آيا مردم نقش تعيين‌كننده در همه امور دارند يا خير؟

فرضيه ما در اين مقاله بر اين است كه: در انديشه سياسى و سلوك حكومتى امام على (ع) مردم نقش اصلى واساسى را دارا هستند همچنان‌كه خود آن حضرت (ع) شكل‌گيرى و تحقق حكومت خود را اين چنين مطرح مى‌كند: «سوگند به خدايى كه دانه را شكافت و جان را آفريد، اگر حضور فراوان بيعت‌كنندگان نبود، و ياران حجت را بر من تمام نمى‌كردند، ... مهار شتر خلافت را بر كوهان آن انداخته، رهايش مى‌ساختم و آخر خلافت را به كاسه اول آن سيراب مى‌كردم».

بنابراين مى‌توان چنين گفت كه مردم‌سالارى كه نقش محورى را در سرنوشت مردم در عرصه حكومت و سياست، به خود آنان واگذار مى‌كند، كاملًا در انديشه هاى امام على (ع) قابل اثبات مى‌باشد و تلاش اين نوشته نيز پرداختن به مردم‌سالارى دينى و تبيين آن از نگاه امام على (ع) است؛ از اين رو مقاله به پاسخ پرسش‌هاى زير همت مى‌گمارد.

- مفهوم، ضرورت و تلقى امام على (ع) از حكومت چيست؟

- اهداف حكومت كدامند؟

- برداشت‌هاى مختلف از نقش مردم و مردم‌سالارى دينى چيست؟

- ديدگاه و نظر امام على (ع) پيرامون نقش مردم و مردم‌سالارى دينى چگونه است؟