پوشيده نباشد، اين حق عملًا نوعى نظارت را مى‌طلبد. سوده يكى از زنانى بود كه براى شكايت از مأمور زكات به نزد خليفه آمده بود، نقل مى‌كند كه چون به خدمت حضرت رسيدم، امام (ع) در آستانه اقامه نماز بود، با ديدن من از نماز منصرف شد و فرمود: آيا درخواستى دارى، گفتم: بلى، و ظلم مأمورش را گزارش دادم. آن حضرت قطعه پوستى از جيبش بيرون آورد و بر روى آن نوشت: «به نام خداوند بخشنده مهربان، همانا دليل روشنى از جانب پروردگارتان آمده پس تمام كنيد.

پيمانه و ترازو را مراعات نماييد و از مردمان چيزهاى ايشان را كم نكنيد و در زمين پس از اصلاح آن فساد نكنيد، اين براى شما بهتر است اگر از مؤمنان باشيد. هر گاه نامه من به تو رسيد آنچه از كار ما در دست توست حفظ كن تا كسى به سراغت آيد و آنها را از تو تحويل بگيرد». (نهج‌البلاغه، پيشين، ص ٣٢٣، نامه ٥٠)

نظارت بر عملكرد مديران‌جامعه اثرات سازنده‌اى‌دارد از جمله سستى، كم‌كارى، تخلف، سوءاستفاده و در نظام سياسى به حداقل ممكن مى‌رسد و كارآيى، قانون‌محورى و حق‌محورى در جهت عزّت و اعتلاى كشور و منافع ملى به حداكثر ممكن مى‌رسد. يكى از مهم‌ترين اقدامات حضرت على (ع) براى تحقق نظارت مردم تشكيل «ولايه المظالم» بود كه به صورت يك دادگاه عالى عمل مى‌كرد و وظيفه آن منحصراً رسيدگى به شكايات مردم از دولت و حكام ايالات و ولايات بود.

٤- ١- ٣- انتقاد سازنده و اندرز به مسئولان:

از ديگر زمينه‌هاى مشاركت مردم در امر حكومت و نقش داشتن در آن را كه مورد تأييد و قبول امام بود مى‌توان پذيرش نصيحت و بيان حقايق تلخ دانست.

اداره يك جامعه و يك مجموعه، به خصوص در نظامهاى پيچيده قرن بيستم، امر بسيار دشوارى است و اگر با بهره گرفتن از تجارب ديگران و با استعانت از دانشمندان، خردمندان و آگاهان جامعه نباشد امرى غير ممكن خواهد بود. اطرافيان در هر نظام بيشترين تأثير را بر روى يك مدير يا زمامدار دارند. به همين دليل حضرت على (ع) به مالك‌اشتر سفارش مى‌فرمايد: «با دانشمندان فراوان گفتگو كن و با حكيمان فراوان سخن در ميان نه، در آنچه كار شهرهايت را استوار و نظمى را كه مردم پيش از تو بر آن بوده‌اند برقرار دارد». (همان، ص ٣٢٩، نامه ٥٣)