اساس دين اسلام بر پايه آزادى انسان از تمام قيد و بندهاى بندگى است و كرامت انسان‌ (سوره اسرا/ آيه ٧٠) و خليفةاللَّه بودن‌ (سوره بقره/ آيه ٣٠) او، از شعارهاى كليدى اسلام به شمار مى‌رود. اين دو آموزه را مى‌توان در سراسر آيات قرآنى و احاديث معصومين به ويژه نهج‌البلاغه به وضوح دريافت.[١] شيوه عملى پيامبر و اميرالمؤمنين نيز براساس واگذارى امور به مردم و فراهم آوردن امكان مشاركت آنان در صحنه‌ها و عرصه‌هاى مختلف اجتماعى و سياسى استوار بود. در طول تاريخ بشر، كمتر حكومتى به مردم‌سالارى حكومت پيامبر و اميرالمومنين مى‌توان يافت و تاريخ گواه صدقى بر اين مدعاست. براساس انديشه اسلامى مردم‌سالارى دينى نه يك شعار، بلكه حقيقتى واحد و جارى در جوهره نظامى اسلامى است.

رهبر معظم انقلاب در اين مورد مى‌فرمايند: «... مردم‌سالارى دينى به معناى تركيب دين و مردم‌سالارى نيست، بلكه يك حقيقت واحد در جوهره نظام اسلامى است، چرا كه اگر نظامى بخواهد بر مبناى دين عمل كند بدون مردم نمى‌شود ضمن آنكه تحقق حكومت مردم‌سالارى واقعى هم بدون دين امكان‌پذير نيست». (ديدار با اعضاى شوراى عمومى دفتر تحكيم وحدت- ١٣/ ١٠/ ٧٩)

امام خمينى (ره) نيز در اين مورد فرموده‌اند: «... حساب بكنيد كه اسلام ما حساب صدر اسلام را مى‌خواهيم بكنيم كه متن اسلام است- ببينيم كه آيا اين حكومت اسلام و اين رژيم اسلام (حكومت پيامبر و اميرالمومنين) يك حكومت دموكراسى بوده يا يك رژيم قلدرى يا استبدادى بوده؟ شما اين قصه‌هايى را كه تاريخ نقل كرده است ... شبيه آن در يكى از ممالك (امروز) كه در درجه اول از

[١] شعار اصلى اسلام« لا اله الا اللَّه» و همچنين كلام حضرت امير« و اكرم نفسك من كل دنيه، لا تكن عبد غيرك فقد جعلك اللَّه حرا( نامه ٣١) الموت فى حياتكم مقهورين والحياه فى موتكم قاهرنى( خطبه ٥١) اشاره به حريت و حاكميت انسان بر سرنوشت خود دارند. در قرآن كسانى را كه آزادى واقعى ندارند و هواى نفس خود را الهه خود گرفته‌اند مورد سرزنش قرار مى‌دهد و مى‌فرمايد:« افرايت من اتخذ الهه هواه»( سوره جاثيه/ آيه ٢٣) ..