پژوهش حاضر با شيوه برخورد فعال، بحثها را دنبال خواهد كرد. بر اين اساس مسئله اساسى اين است كه از ديدگاه قرآن حكومت مبتنى بر خواست همگانى مطلوب است يا حكومت متكى بر اراده فرد؟ به عبارت ديگر كداميك از دو گزينه با آموزه‌هاى شريعت سازگارتر است: حكومتى كه در شكل‌گيرى و روند تصميم‌گيريها، بر اراده جامعه و مردمان دين‌دار مبتنى است يا حكومتى كه در دو مرحله مذكور، مردمان جامعه دينى را از عرصه مشاركت حذف مى‌كند؟

پاسخ مقاله به سؤال اصلى اين است كه شريعت اسلام (قرآن) ضمن مطلوب دانستن تشكيل حكومت و گريز از هرج و مرج و لازم دانستن آن در راستاى تحقق آموزه‌هاى عمومى شريعت، معتقد است دولت اسلامى بايد تابعى از جامعه دينى بوده و بنيادهاى سياست بر آن استوار شود. سياستگذارى حاكمان بايد از خواسته‌هاى مردمان نشئت گيرد و آنان در روند سياستگذاريها مشاركت كنند.

تعريف مفاهيم‌

در اين فراز دو مفهوم كليدى مردم‌سالارى دينى و قرآن را با توجه به كاربرد آنها در مقاله حاضر، تعريف مى‌كنيم: مردم‌سالارى دينى مفهومى سياسى است. مقصود از سياست، تدبير زندگى عمومى (در مقابل زندگى خصوصى كه از تدبير فردى ناشى است) با تكيه بر قدرت رسمى- مادى (در مقابل قدرت غير رسمى- معنوى) است.

در متن حوزه سياست، نهاد حكومت قرار مى‌گيرد. حاكمان در اين نهاد با به دست گرفتن قدرت رسمى به نمايندگى از مردم يا مستقلًا اعمال حاكميت مى‌نمايند. نشانه وجود حاكميت در يك جامعه روايى فرمانهاى حاكمان است. آنان از طريق سياستگذارى و نيز صادر كردن دستورها و فرمان بردن عملى مردمان، به تدبير زندگى عمومى مى‌پردازند، امّا سؤال اين است كه آنان «چگونه» سياست گذارى مى‌كنند؟

مبتنى بر اراده خود يا مبتنى بر خواست همگانى؟ مردم‌سالارى حاكى از اين است كه در روند تصميم‌سازيهاى سياسى، از طريق كانالهاى مختلف (انتخابات، افكار عمومى، مطبوعات، رسانه‌ها، احزاب، گروههاى ذى‌نفوذ و ...) زمينه براى حضور فعال مردم در عرصه سياسى و در نتيجه مشاركت آنها در عرصه تصميم‌گيريهاى‌