مردم سالارى دينى ماهيت، ابعاد و مسائل مردم سالارى دينى
 
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص

مردم سالارى دينى ماهيت، ابعاد و مسائل مردم سالارى دينى - جمعى از نويسندگان - الصفحة ٧٩

در فرهنگ اسلامى بيعت از ماهيت حقوقى خاص برخوردار است، بيعت عقدى لازم و مشمول آيه شريفه «اوفوا بالعقود» مى‌باشد.

اولين عنصر تشكيل‌دهنده بيعت تعهد و التزام است. امين‌الاسلام طبرسى كه در بررسى مفردات قرآنى دقت ويژه‌اى دارد، بيعت را به پيمانى كه اطاعت را الزام‌آور مى‌كند تفسير مى‌كند. (طبرسى، ١٤٠٣، ذيل آيه ٢٥٤ بقره)

راغب در مفردات، بيعت با سلطان را التزام و تعهد به پيروى از آنچه سلطان بدان فرا مى‌خواند، مى‌داند. (راغب، ١٤١٢، ص ٦٧)

ابن خلدون نيز در مقدمه در رابطه با بيعت چنين مى‌گويد: بدان كه بيعت، پيمان و تعهد بر اطاعت است مثل اينكه شخصى كه بيعت مى‌كند با فرمانروايى خود عهد مى‌بندد كه نظر در امور را به او واگذارد با او به تداعى برنخيزد و در برابر دستوراتش هر چه باشد مطيع باشد (شيخ مفيد، بى‌تا، ص ١٣٠). حضرت على (ع) نيز در اين رابطه مى‌فرمايد: «... فاذا بايعوا فلاخيار لهم و انّ على الامام الاستقامه و على الرعيه التسليم»؛ مردم پس از بيعت كردن، اختيارى ندارند بر امام است كه استقامت كند و بر رعيت است كه تسليم باشد.

عنصر دوم بيعت اطاعت است. طوسى مى‌فرمايد: بيعت، پيمانى بر حرف‌شنوى و اطاعت كردن است‌ (طوسى، بى‌تا، ج ٩، ص ٣١٩).

علامه طباطبايى نيز در تفسير بيعت مى‌فرمايد: بيعت نوعى ميثاق بر پيروى است ...

و دست دادن در هنگام اين ميثاق بيعت و مبايعه ناميده مى‌شود كه در حقيقت بدين معناست كه بيعت‌كننده دست خود را به فرمانروا مى‌دهد تا هر گونه كه مى‌خواهد با او عمل كند. (طباطبايى، بى‌تا، ج ١٨، ص ٢٧٤)

بنابراين با توجه به معناى بيعت در مى‌يابيم كه مردم در جريان بيعت با حاكم پيمان مى‌بندند كه از او تبعيت كنند. در واقع؛ قبول بيعت، اطاعت و پذيرفتن ولايت حاكم است. حضرت على (ع) وفا به بيعت را حق حاكم مى‌داند كه بايد از طرف مردم رعايت شود و مى‌فرمايند يكى از حقوق حاكم بر مردم وفا به بيعت است و در جاى‌جاى نهج‌البلاغه از مردمى كه با او بيعت كردند ولى پيمان شكستند گله مى‌كند و مى‌فرمايد: اگر از سر رغبت با من بيعت كرده‌ايد، بايد از مخالفت دست برداشته و