مردم- عقلگرايى- ارزش دادن به مقام انسانى، نظارت بر قدرت سياسى و پاسخگو بودن مسئولان به مردم و ... بدانيم بر اين آموزه‌ها در انديشه اسلامى و متون دينى تأكيد خاص شده و براى آنها اهميت زيادى قائل شده‌اند. در اين قسمت به اختصار به بعضى از اصول مردم‌سالارى دينى اشاره مى‌كنيم.

اصول و مبانى نظام مردم‌سالارى دينى‌

مشاركت سياسى‌

اگر يكى از مظاهر دموكراسى را شركت مردم در سرنوشت سياسى خود بدانيم كه معمولًا در انتخابات مردمى و نظام نمايندگى در دموكراسيهاى امروزى، بروز و ظهور پيدا مى‌كند، در اسلام چنين امرى به صورت كامل‌تر در قالب نهاد شورا و بيعت در انديشه اسلامى مطرح است. مشورت با مردم در زمينه‌هاى مختلف سياسى و اجتماعى امر قرآن است. در قرآن كريم دو آيه در مورد شورا وجود دارد:

«الذين استجابوا لِربهم و اقاموا الصلوة و أمرهم شورى بينهم» (شورا، آيه ٣٨)؛ و كسانى كه (نداى) پروردگارشان را پاسخ (مثبت) داده و نماز برپا كرده‌اند و كارشان در ميانشان بر پايه مشورت است. خداوند از پيامبرش مى‌خواهد كه از كوتاهى مسلمين چشم‌پوشى كند و در امور با آنان مشورت نمايد.

«فاعف عنهم و استغفرلهم و شاورهم فى الامر» (آل‌عمران، آيه ١٥٩)؛ پس از آنان درگذر و برايشان آمرزش بخواه و در كارها با آنان مشورت كن.

علاوه بر امر قرآن بر مشورت، سيره عملى معصومين در امور عمومى نيز براساس مشورت با مردم است. در حكومت‌اسلامى كه نمونه‌كامل آن حكومت‌نبوى و علوى است با اينكه پيامبر طبق اعتقاد مسلمانان از نظر دانش و بينش در اوج كامل قرار دارد و در جان‌پاكش ذره‌اى هوا و هوس نيست در بسيارى از امور خصوصاً امور حساس مانند امر جنگ با اصحاب خود مشورت مى‌كرد. و چه بسا با اينكه نظر او خلاف نظر اصحاب و خطاى نظر آنان براى حضرت روشن بود به نظر آنان عمل مى‌كرد.[١]

[١] - مانند جنگ احد كه نظر پيامبر و تعدادى از اصحاب نبرد در شهر بود اما چون اكثر اصحاب پيشنهاد نبرد در بيرون از شهر را دادند پيامبر نظر آنان را محترم شمرد. در اوايل انقلاب اسلامى نظر امام خمينى در بعضى از موارد خلاف نظر مسئولان و مردم بود اما به‌دليل اينكه مردم و مسئولان امرى را پذيرفته‌اند امام با آنان همراهى مى‌كرد. نمونه آن را مى‌توان در مسئله دولت موقت و قائم مقام رهبرى و رياست جمهورى بنى‌صدر يافت. امام بعد از اينكه خطاى انتخاب مسئولان و مردم آشكار شد بر اين امر كه ايشان از اول موافق اين امر نبوده، تأكيد فرموده‌اند ..